English | Persian
  امروز: دوشنبه ١۵ شهریور ١٣٨٩  
وبلاگ  |  زندگینامه  |  پیشینه کاری   |  پروژه کیش   |  دیدگاهها   |  فعالیتهای فرهنگی اجتماعی   وب سایت   لینک ها
 
     معني اصلاحات 87/09/15

سه شنبه ۱۲آذر ۱۳۸۷در جلسه ای که آقای خاتمی آخرین بخش تبیین اصلاحات را می کفت حضور داشتم.اولین باری بود که با همه احتیاط هائی که معمولاً در گفتار آقای خاتمی وجود دارد از زبان آقای خاتمی می شد معنی اصلاحات را فهمید.مطالب خوبی نیز بعداز صحبت های ایشان توسط حضار کفته شد که شنیدنی بود. در همین ارتباط آقای ابطحی یادداشتی در سایت خودشان بشرح زیرنوشته اند که خواندنی است.  

ظرفیت قانون اساسی تمام شده یا نه؟

دیروز آقای خاتمی آخرین بخش تبیین اصلاحات را انجام داد. قسمت اول و دوم را ببینید. دیروزسومین جلسه بود.من هم رفته بودم. به صورت تصادفی این بخش که رابطه­ی اصلاحات و قانون اساسی بود در سالروز تصویب قانون اساسی صورت گرفته بود. می­خواستم نکاتی از آن را یادداشت کنم. خودکار نداشتم. آقای دکتر عارف خودکارش را داد؛ ولی به خاطر خصلت یزدی بودن او و آخوند بودن من تا آخر مواظب بود خودکار را در جیبم نگذارم. اصلی­ترین حرف آقای خاتمی این بود که قانون اساسی اگر چه وحی منزل نیست و امام هم در بهشت زهرا گفته­اند که نسل­های قبل حق نسل ما را نمی­توانند سلب کنند، ولی همین قانون اساسی ظرفیت­های فراوانی دارد که می­شود با تکیه به آن اصلاحات را نهادینه کرد. اصلاحات باید به روح و محتوای قانون اساسی توجه کند که بنا به نظر امام حتی فعلیت حکم رهبری را مبتنی بر نظر مردم می­دانستند و رهبر را منتخب مردم از طریق خبرگان می­داند و او  هم در برابر مردم از طریق  مجلس خبرگان باید پاسخ­گو باشد.  و یا این که قانون اساسی به طور کامل و به خصوص در مورد حقوق مردم بر حاکمان باید اجرا شودو همه در مقابل اختیاراتی که دارند در برابر مردم مسئول هستند. این برداشت­های آقای خاتمی از رابطه­ی قانون اساسی و اصلاحات بود. به اجرای قانون شوراها در دوره­ی اصلاحات بعد از 20 سال توقف هم به عنوان یک نمونه اشاره کرد. البته این که بعد از 30 سال چرا با وجود قانون اساسی از ظرفیت و روح آن استفاده نشده سؤال مهمی بود که ذهن خیلی­ها را مشغول کرده است.  عدم باور حاکمان به روح قانون اساسی و تفسیر به رای و به نفع خود مشکلی است که کار آدم های پایبند به قانو اساسی مثل آقای خاتمی را دشوار می کند. همچنانکه در دور قبل مشکل اساسی وی بود. خود آقای خاتمی از قول مرحوم گل آقا تعریف می­کرد که کسی روی اسبی یورتمه می­رفت. نتوانست خودش را کنترل کند. از پشت اسب افتاد. گفت این اسب تمام شده است؛ اسب دیگری بیاورید. می­گفت  این افرادند که تمام می­شوند ولی قانون اساسی تمام نشده و ظرفیت استفاده از آن وجود دارد. بحث و گفت­وگوهای جالبی هم بعد از سخنرانی پیش آمد. جالب­تر از همه این بود که یکی فکر کرده بود تبیین نظری اصلاحات، تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری است. مقدمه و مؤخره را کنار گذاشت و پرسید رئوس برنامه­های شما برای 4 سال آینده چیست؟ کلی همه خندیدند.

http://www.webneveshteha.com

 

عکس ها

.





 
نظرها

   . ،   .
سید محمد خاتمی :اصلاحات ما مبتنی بر درک نیاز جامعه و متناسب با شرایط تاریخی امروز ایران است
۱۷ آبان ۱۳۸۷

اصلاحات دارای یک تبار تاریخی است/اصلاحات دارای رسالت های نظری و عملی است/اصلاحات به دین و مقتضیات زمان اهتمام فراوان دارد/در دنیای امروز دوری اخلاق از سیاست فاجعه بار بوده است/انقلاب اسلامی بزرگترین فراز اصلاحات 150 سال گذشته در ایران است/اصلاحات مناسبترین راه برون رفت جامعه ما از بحران سده های متمادی است/هیچ حرکتی شکل نمی گیرد مگر اینکه از متن خواست و اراده توده مردم برخیزد


باران:

نخستین نشست ویژه تبیین مبانی اصلاحات در محل دایره المعارف اسلامی و با حضور رییس و اعضای بنیاد باران، فعالان سیاسی، جمعی از روحانیون ،استادان ، محققان، روشنفکران ، هنرمندان و روزنامه نگاران برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی بنیاد باران حجت الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی در نخستین جلسه از سه جلسه تبیین مبانی اصلاحات در بنیاد باران ، طی سخنانی گفت: از رویکردهای مهم اصلاح طلبی، احترام به گشادگی در فضای بحث و گفت و گو و آزادی در ابراز نظر و اندیشه ورزی و هزینه ندادن برای آن است.
وی با یادآوری این نکته که اصلاحات در دو دوره از انتخابات ریاست جمهوری به رای مردم گذاشته شد و مورد استقبال قرار گرفت ، گفت : فعالیت های بسیاری براساس اصول اصلاحات در دو دوره با موفقیت صورت گرفت و هدف از تبیین اصول اصلاحات در حال حاضر انسجام بیشتر نیروهای اصلاح طلب و راهنمای عمل در شرایط جدید کشور است.
سید محمد خاتمی با تاکید بر لزوم پرهیز از تئوری پردازی گفت که در این نشست ها تلاش خواهد کرد اصلاحات را به نحوی بتواند مطرح نماید که مبنای عمل ، موضع گیری ، سیاست گذاری و برنامه ریزی در آینده قرار گیرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود تاکید کرد: اگر یک حرکت با ریشه های تاریخی و اجتماعی از حیث هدف و مضمون به بخش خود آگاه وجدان جامعه آمد، آن حرکت آسیب ناپذیرتر خواهد بود و مورد حمایت و پاسداری خود مردم قرار می گیرد و برنامه ها و سیاستهایی که از این حرکت برمی خیزد، دارای پشتوانه محکم تر می شود و معتقدم، اگر چنین کار تاریخی صورت گیرد، جامعه به مرحله ای می رسد که بجای آنکه نیازی به قهرمان داشته باشد، خود قهرمان عرصه سرنوشت می شود.
رئیس بنیاد باران همچنین ضمن تاکید بر اینکه اصلاحات دارای رسالت است، به بیان موارد رسالت های نظری و عملی آن پرداخت. وی همچنین استبداد، استعمار و عقب افتادگی را از مشکلات بزرگ جامعه دانست که آزادی خواهی، استقلال و پیشرفت و عدالت خواهی در همه ی مراحل را خواسته های متناظربا دردها و مشکلات جامعه خواند.
سید محمد خاتمی در ادامه با تاکید بر اهمیت عنصر دین در جامعه تصریح کرد: اصلاحاتی که ما بدان معتقدیم این است که تحقق مردمسالاری، جامعه مدنی، پیشرفت و توسعه فقط و فقط از طریق دین امکان پذیر است. در جوامعی مانند ما بخصوص با داشتن دین بزرگی مانند اسلام که البته در آن هم کسانی با بینش های غلط وجود دارند، آزادی، استقلال و پیشرفت اگر همسو با حرکت خواست دینی جامعه باشد، موفق می شود.
وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به دوری اخلاق از سیاست در جهان امروز، گفت: در اصلاحات مورد نظر ما، هم به لحاظ ماهیت و هم از نظر پایبندی به موازین دینی که اخلاق از مهمترین آنهاست و هم با توجه به هویت فرهنگی ملت ایران که جنبه اخلاقی دارد، در اصلاحات یک محور اصلی اخلاق است و معتقدم که جامعه مدنی، مردمسالاری، توسعه و عوامل دیگر که از اهداف اصلاحات است، در متن جامعه اخلاقی معنای ویژه خود را پیدا می کند.
به گزارش روابط عمومی بنیاد باران؛ مشروح سخنان حجت الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی در ادامه می آید.
حجت الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی با اشاره به آیاتی که در آغاز مراسم تلاوت شد گفت:« ما اعتقاد داریم حرکتی که افتخار وابستگی و پیوستگی به آن را داریم، در ادامه حرکت پیامبران بزرگ الهی حضرت موسی(ع)، حضرت عیسی(ع) و حضرت محمد مصطفی(ص) است. اما خیال همه را راحت کنم که اصلاحات نه عصایی دارد که تبدیل به اژدها شود و نه ید بیضائی. بنابراین آنانی که از اصلاحات اژدها می سازند اشتباه می کنند و اصلاحات را بزرگتر از آنچه هست معرفی می کنند. شما هم نترسید، آنچنان که دوستان حضرت موسی(ع) ترسیدند که اژدهایی در کار است و پس رفتند، نه! شما به جلو بیایید. وی افزود: اما یک اژدهای بسیار بزرگی وجود دارد و آن بیداری و رشد جامعه است که هر سحری را باطل خواهد کرد.
* اصلاحات ما مبتنی بر درک خواست جامعه و متناسب با شرایط تاریخی امروز ایران است*
خاتمی با بیان اینکه درباره اصلاحات خیلی صحبت شده است و شاید بیشتر از همه خود من صحبت کرده ام و البته کمتر بطور کلاسیک آن را تعریف نموده ام، گفت: از مجموعه مطالبی که گفته ام می توان قرائتی از اصلاحات را مطرح کرد که زیاد هم درباره آن سخن گفته ام؛ هم بصورت کلی و هم بصورت موردی.
رئیس دولت اصلاحات ادامه داد: در کنار این بحث ها دیگران هم بحث های متنوع و حتی متفاوتی کرده اند، بطوری که احیانا نوعی آشفتگی در معنا و مفهوم اصلاحات در جامعه ما و بخصوص میان خواص ما وجود دارد و نوعی ابهام برای جامعه ای که معتقدم از عمق وجود اصلاحات را درک می کنند، وجود دارد. سید محمد خاتمی اظهار داشت: ما مفتخریم که اصلاحات ما مبتنی بر درک نیاز و خواست جامعه و متناسب با شرایط تاریخی امروز ایران است و درباره اصلاحات حتی علاوه بر بحث های تحلیلی فکر می کنم به مناسبت های مختلف، طرح ها و برنامه ها عرضه شده است که هم مبتنی بر مبانی اصلاحات بوده و هم به نحوی از انحاء توضیح دهنده آنها بوده است.
*از رویکردهای مهم اصلاح طلبی، احترام به گشادگی در عالم بحث و گفت و گو، آزادی در نظر، اندیشه ورزی و ابراز نظر و هزینه ندادن برای آن است*
رئیس بنیاد باران با اشاره محتوای سخنان خود در این جلسه توضیح داد: آنچه امروز مطرح می کنیم، در واقع مطلب ناگفته ای نیست؛ بلکه مدون شده مطالبی است که به نحوی گفته شده و حتی براساس آن عمل شده است. به عبارت دیگر در اینجا علاقه مندیم که یک سلسله اصول به عنوان «اصول موضوعه» در مورد اصلاحات بحث قرار گیرد که بتواند مبنای عمل، حرکت، موضع گیری و حتی سیاست گذاری و برنامه ریزی باشد و از بحث های صرفا تئوریک کمی فاصله بگیریم.
خاتمی تاکید کرد: ناگفته نماند که این اصول دارای پشتوانه های فکری و نظری هم هست که کمابیش مطرح شده است، گرچه احتیاج به طرح مفصل تری دارد. ولی من در اینجا به هیچ وجه قصد طرح مباحث تئوریک را ندارم. زیرا مباحث تئوریک خیلی ساده و زود به نتایج توافق آمیز نمی رسد گرچه در جای خود بسیار مهم است.
خاتمی با اشاره به اینکه در مقابل هر نظر ممکن است نظر دیگری باشد و بخصوص در موضوعات اجتماعی و انسانی این پیچیدگی و ابهام، به این دلیل که ابعاد مختلف دارد، بیشتر است، گفت: همچنانکه که می دانید، بسیاری از مباحث تئوریک از صدر پیدایش تفکر در عالم مطرح بوده و هست. در دوران جدید هم خیلی مباحث تئوریک وجود دارد که بحث های درازدامن و نظرات مختلف پیرامون آنها هست. من در اینجا به هیچ عنوان قصد مطرح کردن مباحث نظری را ندارم و به عنوان صاحبنظری که اعتقادات و نظراتی در این زمینه دارد، بحث نمی کنم، گرچه برای خودم نظراتی دارم.
وی افزود: در اینجا مقصود بیشتر طرح اصول موضوعه است، زیرا ما در مرحله عمل اجتماعی و تاریخی هستیم و بیشتر می خواهم که با کمک یکدیگر مطالبی که گفته شده و براساس آن عمل شده، موازین و اصولی را که پیدا هم شده، بصورت سنجیده و مدون بیان کنیم .
سید محمد خاتمی در پاسخ به این پرسش که چگونه بعد از 11 سال مسائل اصلاحات مطرح می شود؟ تاکید کرد: اینگونه نیست؛ اصلاحات مطرح شده، به رای گذاشته شده، براساس آن عمل شده است و توفیق ها و ناکامی هایی داشته است و ما دلمان می خواهد که آنچه در این مدت در جامعه مطرح شده، به عنوان «راهنمای حرکت و عمل به صورت دقیق تر» مطرح کنیم.
وی افزود: دیگران هم مطالبی دارند و اگر صادق باشند که در جای خود محترم است، اما دست کم من اعلام می کنم که مسئول مطالب دیگران نیستم؛ چرا که در این زمان و مدتها خیلی مطالب گفته شده که احیانا صد در صد یا نزدیک ، با آنچه مراد ماست بوده است و یا مطالب متفاوتی مطرح شده است؛ با تذکر این نکته که باب بحثهای نظری و تحلیل های تئوریک، باز است و از همین جا وارد یکی از اصول مهم اصلاح طلبی می شوم.
رئیس جمهوری سابق کشورمان در بیان اصل اول اصلاح طلبی اظهار داشت: از رویکردهای مهم اصلاح طلبی، احترام به همین گشادگی در عالم بحث و گفت و گو، آزادی در نظر، اندیشه ورزی و ابراز نظر و هزینه ندادن برای آن است. وی ادامه داد: اگر بخواهید که یکی از اصول مهم اصلاح طلبی از نظر ما را بدانید، همین«احترام به باز بودن فضای بحث و نظر و بی هزینه بودن اظهارنظر کردن و آزادی بیان و فکر» است، ولو اینکه با آن فکر مخالف باشیم. بلکه از محوری ترین اصول ما تشویق این فضای باز و گشاده است.
* اصلاحات مناسب ترین راه برون رفت جامعه ما از بحرانی است که سده های متمادی به آن دچار بوده ایم*
خاتمی خاطرنشان کرد: اما به هر حال ما مطالبی داریم، دیگران هم مطالبی دارند. آنچه را در عمل به عنوان اصلاح طلبی آمده است سعی می کنم در اینجا بگویم و شاید در اینجا برخی مرزها هم مشخص شود که باید اینگونه باشد تا از ابهام نجات پیدا کنیم.
این اندیشمند معاصر تصریح کرد: معتقدم، آنچه را که بیان شده و مردم هم به تفصیل یا اجمالا از آن آگاه بوده اند و با فطرت خود پسندیده اند و به آن رای داده اند و به اصلاحات مشهور شده است، مناسب ترین راه برون رفت جامعه ما از بحرانی است که سده های متمادی به آن دچار بوده ایم .
خاتمی در ادامه سخنان خود گفت: بحث من خیلی فراتر از آن است که در این لحظه و مرحله بگویم راهکارها چیست. نگاه من اینگونه بوده که جامعه ما به علل تاریخی که بحث های تاریخی و تحلیلی درباره آن نمی خواهم انجام دهم، دچار بحرانهای بزرگی است و هنوز هم نجات پیدا نکرده است؛ از جمله در بحث «نسبت میان سنت و تجدد» و نیز اینکه چه روش و الگویی برای جامعه ایرانی در این مقطع مهم تاریخی مناسب است. این بحران ها وجود دارد و من معتقدم که آن چیزی که به نام اصلاحات مطرح شد و هنوز هم مطرح است، مناسب ترین راه برون رفت از این بحران است و مناسب ترین و راحت ترین راه دستیابی ارزان تر و آسان تر به منافع مادی و معنوی حیات جامعه ایرانی و نیز جوامعی است که در وضعیت تاریخی، اجتماعی و فرهنگی ما می زیند.
رئیس دولت اصلاحات با تاکید براین نکته که آنچه به عنوان اصول مطرح می شود، شکننده نیست و دارای انعطاف پذیری است، به بیان اصل دوم اصلاح طلبی پرداخت و اظهار داشت: این هم از اصول اصلاحات است که «ما اندیشه انسان و راهکارهایی که برای مسائل پیدا می کند، انعطاف پذیر بدانیم تا تکامل بپذیرد». خاتمی افزود: اصول ما هم انعطاف پذیر است و ما به عنوان وحی منزل چیزی را مطرح نمی کنیم، بلکه در جریان بحث و گفت و گو می تواند تکمیل و تتمیم شود و بهبود و اصلاح پیدا کند.
حجت الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی گفت: ما باید به همه این مسائل توجه داشته باشیم و نباید اینگونه باشد که بگوییم هر که اینها را بگوید، با ماست و هر که نگوید، بر ماست. اما می گوییم که ما این اصول را داریم و معتقدیم که عملی تر است و با واقعیتها سازگاری بیشتری دارد و با معیارها و موازین، قابل انطباق و سازگاری است و در مقام عمل می تواند راهگشا باشد و می تواند مبنای جمع و انسجام کسانی باشد که این حرف ها را قبول دارند و پایه ی حرکت جمعی، فشرده و غیر پراکنده ی مجموعه بزرگی در ایران باشد.
*اگر یک حرکت که ریشه های تاریخی و اجتماعی دارد، از حیث هدف و مضمون به بخش خود آگاه وجدان جامعه آمد، آن حرکت آسیب ناپذیرتر خواهد بود*
وی ادامه داد: اینکه این جمع باید بنیانگذار هسته ای باشد که ان شاء الله رشد خواهد کرد و به عنوان افرادی که همفکرتر هستیم و همدیگر را می فهمیم و نباید از الفباء شروع کنیم و برای تبیین این مواضع و اصول برای به خودآگاهی رساندن خواست و نیاز تاریخی جامعه در این گفتمان تلاش کنیم.زیرا معتقدم آنچه گفته می شود، برگرفته از یک خواست و نیاز تاریخی جامعه است که همه بخش های جامعه – اعم از عام و خاص- در این خواست ها مشترکند و اصلاحات در حقیقت هم بیانگر آن خواست هاست، هم تبیین کننده آن و هم جهت دهنده آن قابلیت تبدیل شدن به یک حرکت اجتماعی را دارد.
خاتمی تاکید کرد: اگر یک حرکت که ریشه های تاریخی و اجتماعی دارد، از حیث هدف و مضمون به بخش خود آگاه وجدان جامعه آمد، آن حرکت آسیب ناپذیرتر خواهد بود و مورد حمایت و پاسداری خود مردم قرار می گیرد و برنامه ها و سیاستهایی که از این حرکت برمی خیزد، دارای پشتوانه محکم تر می شود و معتقدم، اگر چنین کار تاریخی صورت گیرد، جامعه به مرحله ای می رسد که بجای آنکه نیازی به قهرمان داشته باشد، خود قهرمان عرصه سرنوشت می شود.
*اصلاحات دارای رسالت های نظری و عملی است*
رئیس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها با طرح این پرسش که آیا اصلاحاتی که ما می گوییم، رسالتی دارد؟ گفت: به نظر من آری؛ هم در نظر و هم در عمل اصلاحات دارای رسالت است. در نظر رسالت اصلاحات عبارت است از بازسازی ذهن اجتماعی و تاریخی جامعه بگونه ای که به عنوان «ملت» بتواند خود را بازیابد و قادر باشد که در عرصه حیات سرزمینی، منطقه ای و جهانی بطور فعال حضور داشته باشد. وی ابراز عقیده کرد: من معتقدم که بزرگترین رسالت نظری اصلاحات، بازساری جامعه به این صورت است.
خاتمی با اشاره به این سخن خود که بازسازی ذهن جامعه تا به عنوان ملت بتواند این نقش را بازی کند، اظهار داشت: می دانید که ملت یک پدیده جدید است و مبنای نظم، انسجام و وحدت جامعه و بستر رشد و بهره مندی فرد و جمع از زندگی و جایگزین عناصر تبیین هویت جمعی قدیم ، مانند قوم و قبیله و حتی نژاد است. وی ضمن طرح این پرسشها که بالاخره چیزی به نام ملت ایران وجود دارد یا ندارد؟ و چیزی به نام جامعه ایرانی وجود دارد یا ندارد؟ گفت: اجمالا وجود دارد و کار اصلاحات بازسازی ذهن و تبیین هویت جمعی این ملت است تا بتواند بطور فعال در عرصه تعیین سرنوشت خود در سرزمینی که زندگی می کند، در منطقه و جهانی که هست، شرکت کند.
*اصلاحات به دین و مقتضیات زمان اهتمام فراوان دارد*
رئیس بنیاد باران با تاکید بر اینکه در این رسالت نظری اهتمام به چند امر خیلی مهم است، گفت: اولا اصلاحات به امر دین اهتمام فراوان دارد. چرا که معتقدیم، دین مهمترین عامل هویت بخش فرد و جامعه و مبنای مهم خاطره مشترک جمعی است و مهم ترین نقطه اشتراک انسانها، اقوام و جوامع، خاطره مشترک است و دین مهمترین عامل خاطره مشترک جمعی در جوامعی مانند جامعه ما و به یک معنا تمام جوامع بشری است. خاتمی با اشاره به دلیل این مساله گفت: زیرا هیچ تمدنی که انسجام بخش جامعه است را نمی بینیم که یا از دین ناشی نشده باشد و یا به شدت از آن متاثر نباشد؛ بخصوص در جوامع شرقی و بالاخص جامعه ای مانند ایران، دین یک عامل مهم هویت بخش است.
سید محمد خاتمی افزود: علاوه براین به عقیده من که فکر می کنم شما هم با من هم نظر باشید، دین و بخصوص اسلام برای کمال انسان آمده است. مگر می توان اصلاحاتی داشت و به کمال انسان نیندیشید؟ بدون دین و دین داری-بخصوص از نظر ما اسلام- تامین سعادت در این جهان و جهان دیگر میسر نیست و طبعا اصلاحات هم باید با دین رابطه وثیق داشته باشد. در طول بحث می گویم که این مطلب چگونه است و این یک شرط است که اهتمام به آن در اصلاحات مهم است.
وی با اشاره به اینکه اهتمام به مقتضیات زمان نکته دوم در رسالت عملی اصلاحات است، تاکید کرد: اصلاحاتی که نتواند زمان خود را درک کند و ریشه های مسائل زمان را بشناسد موفق نخواهد بود. درک مقتضیات زمان و رهایی از غفلت زدگی و توهماتی که جامعه ما را غفلت زده کرده است و جامعه ما به علل مختلف تاریخی، سیاسی، بین المللی و روانی دچار آن است، رهایی از این غفلت زدگی شرط جهش و تحرک جامعه ماست و درک مقتضیات و تلاش برای رهایی جامعه از غفلت زدگی تاریخی و غفلت زدگی معاصر کار بزرگی است که اصلاحات انجام می دهد. خاتمی تصرح کرد: اصلاحات ناظر به واقعیات و مقتضیات زمان، بخصوص شرایط تاریخی و اجتماعی است و آنگونه هم که ما مطرح می کنیم، اصلاحات کمتر به بحثهای مجرد و منقطع از مقتضیات زمان و مکان می پردازد. گرچه همانگونه که عرض کردم، بحثهای تئوریک هم در جای خود لازم است.
*اصلاحات حرکتی در جهت درمان دردهای مزمن و کهنه جامعه از یکسو و دردهای جدید و تازه آن از سوی دیگر است*

رئیس جمهوری سابق کشورمان با اشاره به بعد عملی اصلاحات گفت: از لحاظ عملی، آنچه که من از اصلاحات درک می کنم، اصلاحات حرکتی در جهت درمان دردهای مزمن و کهنه جامعه از یکسو و دردهای جدید و تازه آن از سوی دیگر است. وی افزود: دردهای مزمن و کهنه ما ریشه تاریخی دارد و آنها را باید شناخت، سپس درمان کرد. بخشی از دردهای جدید هم ناشی از شرایط داخلی، خارجی و تحمیل هایی است که بر جامعه شده و می شود.
خاتمی اظهار داشت: من بارها گفته ام که در میان دردهای مختلفی که در جامعه وجود داشته است، بخصوص اگر از لحاظ اجتماعی نگاه کنیم، سه درد شاخص و بارز، به ویژه از 150، 200 سال گذشته قابل لمس، درک و تشخیص در جامعه است: درد استبداد –که تاریخی هم هست-، درد استعمار و وابستگی و سلطه بیگانه بر سرشت و سرنوشت کشور و منطقه است و دیگری هم درد عقب ماندگی.
وی گفت: خوشبختانه این دردها به مرحله احساس و درک جامعه ما رسیده است. یعنی دیگر لازم نیست که فقط خواص و متخصصان این سه درد را بفهمند و به هر فردی که در جامعه رجوع کنید، خواهد گفت که ما از استبداد رنج برده ایم و حتی شاید نتواند آن را تعریف کند. ولی اگر مصداق آن را به او بگویی، تائید می کند که این درد بزرگ ما بوده است. خاتمی ادامه داد: مردم همچنین از اینکه سرنوشت ایران در گرو تصمیمات بیگانه و سلطه اجانب بوده است -که البته به شکل مستقیم استعمار را نداشته ایم، ولی شاید آثار استعمار غیر مستقیم از آثار استعمار مستقیم هم سخت تر بوده است- و نیز اینکه منافع این مرز و بوم نه برای حل مشکلات این کشور و مردم آن تعریف شود، بلکه باید با منافع کسانی تعریف شود که منافعشان با منافع ما در تضاد است و همه منافع کشور در اختیار دیگران قرار گیرد، ناراضی بوده اند.
*ایران روزگاری در عرصه جهانی بزرگترین حرفها را برای گفتن داشته است*
این اندیشمند معاصر با تاکید بر اینکه ملت ایران ملت بزرگ، با غرور و با شرفی است، خاطرنشان ساخت: ایران روزگاری- چه قبل از اسلام و چه بعد از آن که از کانونهای تمدن اسلامی بوده است- در عرصه جهانی بزرگترین حرفها را برای گفتن داشته است و دنیا نیازمند ایران بوده است و از آن وام گرفته و هنوز هم وام می گیرد.
خاتمی افزود: سن توماس اکوئیناس بزرگترین فیلسوف متاله قرون وسطی که با بیان فلسفی الهیات را مطرح کرد و کتاب «اثولوژیا»ی او الان هم بزرگترین منبع کلام مسیحی، بخصوص در میان کاتولیکهاست، می گوید که «هروقت به طور مطلق کلمه استاد را به کار برده ام، مقصودم ابن سیناست».
وی با اشاره به اینکه ایران نه تنها برای خودش که برای دنیا سربلند و سرفراز بوده است، گفت: ایران در روزگارانی یکی از ابرقدرتهای دنیای قدیم بوده است، ولی این ملت 200-300 سال است که عقب افتاده شده است و از گردونه زندگی و پیشرفت عقب افتاده است. این درد را همه احساس می کنند.
خاتمی اظهار داشت: من بارها گفته ام که ما نه تنها از تولید درست محروم هستیم که از مصرف و بکار بردن تولید دیگران هم گاهی عاجز هستیم. این درد نیست؟ و آیا لازم است تا کسی دکترای علوم سیاسی و جامعه شناسی داشته باشد و یا فلسفه خوانده باشد تا آنها را بفهمد؟ آیا آن روستایی با فطرت پاک خودش آن را نمی داند؟ ما عقب افتاده ایم و ملت ایران این عقب ماندگی و عقب افتادگی را برنمی تابد؟ ما دردهای فراوانی داریم، اما این سه درد را که گفتم می توانیم به عنوان وجه مشترکی که می تواند مبنای یک حرکت مشترک در جامعه ما باشد و از متن جامعه این حرکت شکل بگیرد و ادامه پیدا کند، در نظر بگیریم.
*آزادیخواهی، استقلال طلبی و پیشرفت سه خواست تاریخی ملت ایران بوده است*
رئیس بنیاد باران با بیان اینکه به دنبال این دردها سه خواست متناظر و متناسب یعنی آزادیخواهی، استقلال طلبی -و در کنار آن مبارزه با بیگانه و سلطه ستیزی- و پیشرفت و عدالت خواهی بوجود میآید، گفت: البته معتقدم که اگر آن سه شرط تحقق یابد عدالت هم محقق می شود. مردم ما عدالت می خواهند، ولی عدالت برآیند حل آن مشکلات است. ارسطو هم چهار فضیلت را مطرح کرده که عبارت است از عفت، شجاعت و حکمت و عدالت که آن را حاصل تعادل سه فضیلت دیگر می داند. یعنی عدالت یک امر ترکیبی است. عدالت خواست مهمی است که پیامبران و مصلحان هم بر آن تاکید کرده اند، ولی می توان آن را به طور جداگانه بیان کرد یا اینکه برآیند حل مشکلات دیگر، خود عدالت را تضمین می کند.
خاتمی تاکید کرد: بی عدالتی بر اثر جهل و نادانی مردم و بخصوص مدیران و کارگزاران جامعه و نیز سیاستهای نادرست آنها و استبداد فاسد و سیاستهای بیگانه و براثر وابستگی به نوعی تحمیلی است.
رئیس دولت اصلاحات با تاکید مجدد بر اینکه در مقام عمل، اصلاحات ناظر بر درمان دردهای جامعه است که البته می توان فهرست بلندی از دردها را تعریف کرد، گفت: آنچه معتقدم که جدی است و اگر حل شود، بسیاری از مسائل دیگر حل می شود و حداقل هیچ تلاش زیادی نباید بکنیم تا درباره آن به توافق عمومی برسیم و همه آن را قبول دارند و به دنبال آن راههای درمان هم پیدا می شود، این است که بجای استبداد، آزادی، بجای وابستگی، استقلال و بجای عقب ماندگی، پیشرفت قرار گیرد و نیز در همه مراحل عدالت در جامعه برقرار شود .
*اصلاحات دارای یک تبار تاریخی است*
خاتمی ادامه داد: معتقدم، اصلاحاتی که ما می گوییم دارای یک تبار تاریخی است. مردم چیزی به نام اصلاحات را دیدند و افتخار می کنیم که این اصلاحات در تداوم حرکت تاریخی ملت ایران وجود دارد، در وجهه تاریخی هم اصلاحات واقعی تلاشی برای بازسازی هویت جمعی، در جهت اعتلا و فعال شدن در عرصه سرنوشت و حیات اجتماعی بوده است و نیز در صدد درمان دردهایی بوده است که وجود دارد. وی گفت: همه حرکتهای اصلاحی اصیل استقلال طلب، آزادیخواه و پیشرفت جو بوده اند و در درمان دردها، درک مقتضیات و... تاکید ما بر وفاداری به دین و نیز اعتماد به مردم است.
رئیس جمهوری سابق کشورمان با بیان اینکه تکیه ما نیز بر نیازها و خواسته های عمیق و واقعی جامعه -که این نیازها یا ریشه در گذشته دارد و یا در زمان حاضر به نوعی مطرح شده است- و منظور معالجه ریشه ای دردها است، گفت: در زمینه تاکید بر دین، معتقدم – و می توان از نظر جامعه شناختی نیز آن را کاملا اثبات کرد و تجربه عادی هم ما را به این نتیجه می رساند- که فرهنگ ما – بطور خاص مشرق زمین، بطور اخص ایران چه بعد از اسلام و چه پیش از آن- فرهنگ دینی است. خاتمی در تبیین این سخن افزود: یعنی درون مایه و جان مایه فرهنگی که جان ما را شکل می دهد، دینی است؛ حتی آنان که پایبند عملی به برخی مناسک و مراسم دینی نیستند. شما نمی توانید در ایران یک دختر خانم یا آقا پسری را پیدا کنید- ولو از خانواده هایی باشند که چندان دینی نباشند- که حاضر باشند مراسم ازدواجشان بدون طی کردن این مراسم دینی انجام شود و اگر هم چنین افرادی باشند، تعدادشان بسیار اندک است و مسائل دیگر مانند: قسم ها، تکیه کلام ها و... .
سید محمد خاتمی ادامه داد: حتی معتقدم، برادران و خوهران عزیز اقلیت های دینی در ایران – صرف نظر از اینکه هویت همه آنها دینی است- از زندگی در درون فرهنگ دینی غالب ، خاطره تلخی ندارند. وی افزود: این درست است که از حکومتهای جبار و مستبد و متعصب رنج برده اند؛ مگر ما مسلمانها رنج نبرده ایم؟ مگر توسط حاکمان و امیران سنی هزاران یا صدها هزار نفر زن و مرد سنی سر بریده نشدند؟ مگر توسط حاکم شیعی هزاران چشم از حدقه در نیامد؟ رنجی که برده ایم،ربطی به دین ندارد و همه از حکومتهای جبار و فاسد رنج برده ایم. خاتمی تاکید کرد: اما اگر از یک مسیحی، زرتشتی یا کلیمی بپرسیم که آیا از زندگی در جامعه ای که فرهنگ غالب آن اسلامی است، رنج برده است؟ می گوید: خیر!
*درون مایه فرهنگ ما دینی است*
رئیس بنیاد باران تاکید کرد: به هر حال درون مایه فرهنگ ما دینی است و هیچ حرکت اجتماعی و تاریخی به ثمر نمی رسد، مگر اینکه قابل هضم، لمس، درک و فهم برای توده مردم باشد که بستر آن حرکت است. طبعا اگر اصلاحات با دین سازگار باشد، خیلی راحت در متن وجدان جامعه ما جا می افتد.
خاتمی اظهار داشت: زمانی من گفتم که ممکن است بر روی تفکرات مرحوم دکتر شریعتی اظهار نظر شود زیرا موافق ومخالف دارد و طبیعی هم هست، ولی او یک کار مهم کرده است –این مطلب را در مراسمی به مناسبت درگذشت استاد محمدتقی شریعتی که به در خواست رهبر فعلی و رییس جمهور آن روز انقلاب در آن سخنرانی کردم، گفتم- که زبان خواص را باید با زبان مردم یکسان کرد که البته نقش مهم امام(ره) هم در جای خود بسیار مهم بود و مرحوم شریعتی در این کار توفیق بزرگ داشت و یک دانشجوی ساده و استاد دانشگاه در کنار یک کارگر و کشاورز قرار گرفت و زبان هم را فهمیدند و آن موج ایجاد شد.
رئیس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها با بیان اینکه بنده معتقدم که فرهنگ غرب موارد منحط و امور خوب بطور توام دارد، اظهار داشت: اینکه ما مهندسی اجتماعی کنیم تا احساس کنیم، معمار جامعه هستیم و جان مردم، فکر مردم، روح مردم، عاطفه مردم و ذهن و عقل مردم در دست ماست، اصولا از نظر علمی غلط است البته هدایت جامعه از سوی مربیان صالح امر دیگری است.
*هیچ حرکتی شکل نمی گیرد مگر اینکه از متن خواست، اراده و فهم و تفاهم توده برخیزد*
وی تاکید کرد: هیچ حرکتی شکل نمی گیرد مگر اینکه از متن خواست، اراده و فهم و تفاهم توده برخیزد و در این زمینه هم تعابیر قرآن خیلی عجیب است: « انما انت مذکر و لست علیهم بمسیطر»؛ یعنی اصلا تو چه کاره ای که به مردم سیطره پیدا کنی؟ مردم در متن جانشان فطرت و آگاهی دارند، تو مذکر هستی و وقتی که به خود آمدند، خودشان حرکت می کنند و تو آمده ای که مردم به قسط برخیزند، نه اینکه آنها را به قسط برخیزانی. خاتمی ادامه داد: عدالت هدیه ای از سوی قدرتها و دولتها به جامعه نیست، آزادی امری نیست که قدرتها به خاطر هدیه آن به مردم بر آنان منت بگذارند.
*یکی از رموز ناکامی روشنفکران بریده از دین ما همین مشکل است که با مردم نتوانستند تماس برقرار کنند*
رئیس بنیاد باران گفت: آزادی و عدالت مال مردم هستند و عدالت و آزادی ای مستمر می ماند که از متن وجدان جامعه و درک درست آن برآمده باشد. بنابرین هر حرکت اجتماعی که بتواند با این وجدان اجتماعی تماس بگیرد و با آن بستر یعنی جان جامعه تفاهم پیدا کند و مطالب برای آن قابل درک و لمس باشد، آن حرکت پایدار، اصیل و حقیقی است.
وی افزود: به همین دلیل است که می گویم، هر حرکت اجتماعی از جمله اصلاحات نمی تواند با دین مردم که در عمق وجود آنهاست، بیگانه باشد. حرکت اصلاحات به این معنا یک حرکت دینی است و شاید یکی از رموز ناکامی روشنفکران بریده از دین – که احیانا هنوز حسن نیت هم داشتند و واقعا استقلال و آزادی را می خواستند- و منشاء اثر نشدن آنها در تاریخ ما همین مشکل باشد که با مردم نتوانستند تماس برقرار کنند.
خاتمی اظهار داشت: زبان آنها برای مردم قابل فهم نبود. چرا؟ زیرا با جان مردم آشنا نبودند و نیز دچار این توهم تاریخی بودند که بدون تحرک جان، جهان تحرک پیدا می کند و آن روشنفکران سرنوشت شیرینی نداشتند. از سوی دیگر، هر حرکت اجتماعی اگر با زمان و مکان خود آشنا نباشد و با دردهای واقعی مردم و خواستهای واقعی آنها ارتباط برقرار نکند، ناکام می ماند.
این اندیشمند اسلامی ادامه داد: شاید رمز و راز نا کامی سنت پرستان نیز که نه زمانشان را درک کردند و نه زبان حال ملتشان را می دانستند و بیشتر دعوت به بستن درها به روی طوفانی بود می کردند که در دنیا ایجاد شده بود و نیاز به بینش ها و دیدگاههای جدیدی در جامعه پدید آورده بود همین باشد آنها هم نتوانستند کاری کنند و حتی در مکانهایی با استبدادهای موجود فاسد ساختند و در برابر آن بی تفاوت شدند و یا اگر راه حلی نشان دادند، پیشنهاد استبدادهای ظاهر الصلاح ولی خطرناکتر از استدلالهای سنتی فاسد بود. وی تاکید کرد: راز و رمز ناکامی آنها هم عدم درک زمان و مکان و نیازهای واقعی پیدا شده در جامعه و نداشتن راهکارهایی برای پاسخگویی به این درکها و دردها بود.
*اصلاحاتی که ما می گوییم این است که اگر مردمسالاری، جامعه مدنی، پیشرفت و توسعه می خواهیم، راه اینها از طریق دین است*
رئیس دولت اصلاحات با تاکید بر اینکه معتقدم که اصلاحاتی که ما می گوییم این است که اگر مردمسالاری، جامعه مدنی، پیشرفت و توسعه می خواهیم، راه اینها از طریق دین است، گفت: در جوامعی مانند ما بخصوص با داشتن دین بزرگی مانند اسلام که البته در آن هم بینش های غلطی وجود دارد، اگر حرکت آزادی، استقلال و پیشرفت همسو با حرکت خواست دینی جامعه باشد، موفق می شود.
خاتمی تصریح کرد: آزادی، استقلال و پیشرفت بریده از دین در جامعه ما امکان تحقق ندارد. مگر کسانی نبودند که شعار استقلال و آزادی می دادند و الگویی که ارائه می دادند لیبرال دموکراسی یا سکولاریسم بود و نا کام ماندند؟ یا در مقابل حرکتهای دینی بدون مردمسالاری، آزادی و پیشرفت مطرح شدند، اما در جوامعی مانند ما شکست خوردند. ما این خواسته ها را داریم و معتقدیم، دین مان توان سازگاری با آن را دارد و اگر این سازگاری برقرار شود ، می توانیم به آینده ای بهتر بیاندیشیم.
*عمده ترین عامل فشار بر این جریان اصلاحات در 150 سال گذشته دو جریانی بودند که در همه چیز، جز یک چیز با هم تضاد و تعارض داشتند*
خاتمی با بیان اینکه خوشبختانه حرکت اصلاحاتی که می گوییم –گرچه شاید هنوز تعریف روشنی نداشته باشد- در این مسیر حرکت کرده است، گفت: از حدود 150 سال پیش تا کنون و بروز و ظهور حرکتهای اجتماعی، بازسازی هویت جامعه ای که در زمان خود زندگی کند و تلاش برای رفع دردهای این جامعه یعنی استبداد و استعمار وجود داشته است.
وی با اشاره به اینکه اما متاسفانه این تفکر همواره از دو سو یا سه سو مورد فشار بوده است، تصریح کرد: عمده ترین عامل فشار بر این جریان اصلاحات در 150 سال گذشته دو جریانی بودند که در همه چیز، جز یک چیز با هم تضاد و تعارض داشتند. آن یک چیز مورد توافق این بود که دین و آزادی و مردمسالاری با هم سازگاری ندارند. امروز از سوی نمایندگان این دو جریان، این سخن را به صراحت می شنویم.
رئیس بنیاد باران در تبیین این مطلب افزود: یک تفکر می گوید، برای بدست آوردن آزادی راهی جز این نداریم که جامعه سکولار، لیبرال دموکرات یا سوسیال دموکرات باشد. جریان دیگر هم می گوید، برای اینکه دین مان محفوظ بماند، نیازمند به حکومتهای اقتدارگرا و بی توجه به مردم هستیم. یعنی مردم مانند رعیت و احشامی هستند و حکومت هم لطفی کند و نان و آب و غذایی برای آنها تهیه کند.
وی تاکید کرد: بی توجهی به مردم این نیست که نان آنها را ندهند، شاید بخواهند نان هم بدهند، اما دخالت مردم در سرنوشتشان را نمی پذیرند. این دو جریان که در همه چیز جز این نکته با یکدیگر در تضاد هستند، طبیعی است که مانند دو لبه یک قیچی بزرگترین فشارشان را بر جریان اصلاحات می آوردند.
خاتمی ادامه داد: اما مردم آزاد، رشید، با اخلاق و پیشروهمه اینها را به نام دین می گفت و می خواست و مورد فشار قرار می گرفت. البته در این میان هم سود اصلی را حکومتهای مستبد تا بن دندان فاسد، برده اند. در نتیجه در این مملکت هم دین مردم لطمه خورده و هم آزادی و حاکمیت مردم بر سرنوشتشان.
وی گفت: اصلاحات با وجود اینکه بیشترین زمینه را در متن جان جامعه دارد و اگر ما عاقل و زرنگ باشیم، مردم خیلی زود می توانند با آن رابطه برقرار کنند، همواره مورد فشار نیروهای عجیب وعظیم بوده است. زیرا یک حرکت اصیل اجتماعی وقتی می خواهد جا بیفتد، موانع و مشکلات بزرگی دارد.
*انقلاب اسلامی که معجزه بزرگی در زمان ما بود و مردمی ترین انقلابی بود که در تاریخ معاصر بشری و یا شاید در کل آن رخ داد*
رئیس جمهور سابق کشورمان تاکید کرد: انقلاب اسلامی که معجزه بزرگی در زمان ما بود و مردمی ترین انقلابی بود که در تاریخ معاصر بشری و یا شاید در کل آن رخ داد وما هیچ انقلابی را نمی بینیم که اینگونه یکپارچه جمعیت راه بیفتد، یک حرف بزند و به دنبال یک رهبر فرهمند و بزرگ حرکت کند و این شگفتی ها را بیافریند.
خاتمی تصریح کرد: من این انقلاب بزرگ را بزرگترین فراز اصلاحات 150 سال گذشته در ایران می دانم؛ با یک امتیاز نسبت به همه جنبش های 150 سال گذشته و آن اینکه این توفیق را پیدا کرد که خواست تاریخی مردم(استقلال، آزادی، پیشرفت و عدالت) و نیاز واقعی مردم که همین مسائل بود، با هویت تاریخی و فرهنگی آنان همسو کرد.
خاتمی ادامه داد: مگر از زبان امام(ره) و انقلاب نگفته ایم که اسلام می آید و شما را آزاد می کند، شما را بر سرنوشتتان حاکم می کند، میزان رای مردم باشد، آزادی باشد، از دستاوردهای بزرگ تمدن غرب استفاده کنیم، انواع و اقسام فساد محو شود، رشید باشید و... ؟ و اینها را اسلام می آورد. یعنی خواست تاریخی مردم با هویت تاریخی مردم یکسان شد و این معجزه پدید آمد و به همین دلیل بین همه وجوه ممکن حکومت و نظام های اجتماعی این انقلاب و رهبرانقلاب پیشنهاد جمهوری اسلامی را می کند که بزرگترین تعبیری است که هم می تواند خواست تاریخی ملت ایران و هم هویت آن را نشان دهد.
رئیس دولت اصلاحات گفت: اصلاحاتی که می گوییم در تداوم آن زنجیره بلندی است که رنج ها فراوان کشیده، کامروایی ها و ناکامی هایی داشته، در انقلاب اسلامی به اوج خود رسیده و البته به تناسب زمان و مکان، متذکر شرایط تاریخی ویژه خود نیز هست.
وی افزود: این اصلاحات اگر بتواند عمق لازم را در جامعه پیدا کند، یعنی همان چیزی که مردم می خواهند و ما به عنوان نخبگان جامعه و کسانی که باید آن مسائل را تبیین کنیم و به سطح خودآگاه ذهن جامعه بیاوریم و به یک گفتمان تبدیل کنیم، معتقدم مهمترین عامل تحول مثبت در جامعه ایجاد شده است و حتی گفتمانی اینچنین می تواند جایگزین کاریزمای قهرمان شود.
*در دنیای امروز دوری اخلاق از سیاست فاجعه بار بوده است*
سید محمد خاتمی ادامه داد: نکته دیگر واقعیت این است که در دنیای امروز دوری اخلاق از سیاست فاجعه بار بوده است. البته در همه ادوار تاریخ، نبود اخلاق و متعهد نبودن سیاست به اخلاق یک فاجعه ایجاد کرده، اما در دنیای امروز به خاطر غول آسایی قدرت تکنیک و پیوستگی جهان امروز به یکدیگر و بروز قدرتهای سیاسی، اقتصادی، نظامی و تبلیغاتی فراملی، بداخلاقی، ابعاد وحشتناکی پیدا کرده است.
رئیس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها افزود: این مساله در گفت وگوی تمدنها و ادیان بسیار جذاب است و بدان پرداخته شده است و این یک فاجعه جهانی است. در جامعه ماغ فلت از اخلاق و دوری از آن زیانهای مضاعف دارد. یکی ناشی از آنچه در سطح جهانی است که سیاست، اقتصاد و فرهنگ بی اخلاق است و شامل حال ما هم می شود و دیگر اینکه ما مدعی دین و نظام سازگار با دین هستیم، محتوای دین هم اخلاق است، اگر بی اخلاقی در جامعه ما بود، فاجعه مضاعف خواهد بود که بحث مبسوط فلسفی درباره اخلاق و ماهیت آن و وجوه آن هم، بحثی نیست که در اینجا مجال طرح آن باشد.
رئیس بنیاد باران در پایان سخنان خود گفت: اجمالا در اصلاحات مورد نظر ما، هم به لحاظ ماهیت خود آن با توصیف گفته شده و هم پایبندی به موازین اصیل دین که اخلاق از مهمترین آنهاست و هم با توجه به هویت فرهنگی ملت ایران که جنبه اخلاق دارد و نیازهای اصیل اجتماعی اخلاق، یکی از محورهای اصلی اصلاحات اخلاق است و معتقدم که جامعه مدنی، مردمسالاری، توسعه و عوامل دیگر که از اهداف اصلاحات است، در متن جامعه اخلاقی معنای ویژه خود را پیدا می کند. وی افزود: موضوع ارتباط اخلاق و شریعت هم بحث دراز دامنی است که در آینده به آن خواهیم پرداخت.
پیش از سخنان سید محمد خاتمی، مرتضی حاجی طی سخنانی، پس از خوش آمدگویی به مهمانان جلسه گفت: در این جلسه خاتمی دیدگاه خود را در مورد، امروز، دیروز و فردای اصلاحات و راههای برون رفت از مشکلات بیان می کند که حاصل مداقه جدی و عمیق ایشان در مسائل داخلی و بین الملل است که مبانی آن را بر اساس مسیر توسعه و رشد کشور برای اهداف کلان توسعه ملی، استقلال آزادی، رشد و شکوفایی بد ست آورده و آنها را در سه نشست 2 هفته یکبار بیان می کنند.
مدیرعامل بنیاد باران در ادامه با بیان اینکه به عنوان یک عضو جامعه سربلند ایرانی وظیفه خودم می دانم که از همت و تلاش آقای خاتمی در این امر مهم تشکر کنم، افزود: مجموعه مطالبی که ارائه می کنند فشرده آن چیزی است مبنای حرکت برای دستیابی به هدف های بلند جمهوری اسلامی است.
وی همچنین از حاضرین در جلسه خواست تا نکات و نظرات خود را در طول جلسات بیان کنند.گفتنی است؛ این اولین جلسه از سه جلسه تبیین مبانی اصلاحات در بنیاد باران بود.



   . ،   .
سید محمد خاتمی:متاسفانه بیانات و دیدگاههای راهگشای امام(ره) مورد بی مهری قرار گرفته است
۰۳ آذر ۱۳۸۷

در دومین نشست وی‍ژه بنیاد باران که در جهت تبیین مفاهیم نظری اصلاحات با حضور رییس و اعضای بنیاد باران وشمار زیادی از ، فعالان سیاسی، جمعی از روحانیون ،استادان ، محققان، روشنفکران ، هنرمندان و روزنامه نگاراندر محل دایره المعارف اسلامی برگزار شد، حجت الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی به ادامه بحث خود پیرامون این موضوع پرداخت:از دین سوء استفاده شده است/دین خواستار جامعه مطلوب، انسانی و برخوردار است/طرح جمهوری اسلامی برای فریب افکار عمومی مطرح نشده است/عدالت الهی را در اقتصاد صدقه ای خلاصه کردن جفای به دین است


باران:

به گزارش روابط عمومی بنیاد باران، حجت الاسلام و المسلمین سید محمد خاتمی در این جلسه با اشاره به برخی اشکالات و نگرانی هایی که در خصوص ورود دین به عرصه اجتماعی زندگی انسانها همواره مطرح شده است، اظهار داشت:«دین مورد سوء استفاده قرار گرفته و این سوء استفاده یا از جهل و تعصب و ظاهر بینی و عادت زدگی کسانی بوده است که ادعای متولی گری دین را داشته اند و یا ناشی از خو و روش و منش خودکامگان مستبدی بوده است که از دین برای تحکیم استیلا و سلطه خود سوء استفاده کرده اند. این سوء استفاده ها وجود داشته است، اما من می خواهم بگویم که این مساله هیچ ربطی به حقیقت و جوهر دین ندارد، بلکه از دین سوء استفاده شده است.»
رئیس بنیاد باران ادامه داد:«به نظر ما که هم اکنون درباره اصلاحات صحبت می کنیم، دین خواستار به کارگیری خرد در همه عرصه ها است و پاسدار کرامت انسان و حقوق اساسی اوست. دین به تحول پذیری ذهن و زندگی انسان بر بستر تاریخ اذعان دارد و به تاثیر زمان و مکان در درک و تامین نیازهای تحول یابنده انسان اعتراف می کند و همه اینها با نگاه منصفانه نسبت به متن دین قابل استنباط و درک است.»
خاتمی با اشاره به اینکه «انقلاب اسلامی یکی از فرازهای بلند حرکت یک قرن گذشته است که با پیشنهاد جمهوری اسلامی به جای استبداد وابسته تحقیر کننده والایی خود را نشان داد»، تصریح کرد:«این پیشنهاد یک اتفاق ساده نیست و برای خوش آمدن این و آن و یا خدای نخواسته فریب افکار عمومی مطرح نشده است، بلکه این پیشنهاد دقیقا پاسخگوی خواست تاریخی جامعه ماست.»
رئیس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها، یادآور شد:«خواست و آرمان شتاب گیرنده ای که صاحبان این انقلاب، یعنی مردم داشته اند و نشانه تدبیر و درایت رهبری انقلاب است که مانند خود مردم ، جز یک نظام مردمسالار را بر نمی تابید.»
رئیس جمهور سابق کشورمان همچنین با اشاره به اینکه دو مقوله مهم «عدالت» و «اخلاق» در دین نقش محوری دارند و مردمسالاری سازگار با دین، از دل این مقولات بیرون می آید، بر اهمیت نقش عدالت اقتصادی که روشن ترین و بارزترین وجه بی عدالتی و یا عدالت را نمایان می کند، تاکید کرد.
خاتمی در عین حال اظهار داشت:«اما بسیار جفاست که عدالت الهی و جوهری دین خدا را در عدالت اقتصادی و آن هم اقتصاد صدقه ای که بعضی از حکومتها به بهانه تامین این عدالت، همه آزادی ها و حق را از مردم می گرفتند و حرمتها را می شکستند، به بهانه اینکه لقمه نانی به مردم بدهند که آن را نیز نمی توانستند بدهند، خلاصه کنیم.»
رئیس بنیاد باران، یادآور شد که «عدالت خیلی وسیع تر از عدالت اقتصادی است و حقوقی که انسان دارد و به او باید داده شود تا عدالت تامین شود بسیار بالاتر از حقوق اقتصادی یک انسان است که دارد و باید تامین شود.»
وی همچنین با تاکید بر اینکه «اخلاق از محورهای مهم دعوت انبیاست»، اظهار داشت:« جامعه ای اخلاقی است که منش و روش افرادش ناشی از بصیرت، انتخاب و اراده آزاد آنها باشد. هرجا اجباآر و تحکم بود، در آنجا اخلاق نیست. در جامعه ای که جباریت بر او حاکم است، نشانی از اخلاق در آن نمی توان یافت. اخلاق تنها در جامعه ای خواهد بود که رفتار و روش و منش همه افراد –اعم از حاکمان و مردم- ناشی از رضایت باشد و همانطور که گفتم، رضایت از پایه های مهم مردمسالاری است.»
خاتمی در بخش دیگری از صحبتهای خود گفت:«اصلاحات در مقام عمل و برای تحقق این نگاه که از عدالت و اخلاق مردم سالاری بیرون می آید و عدالت و اخلاق باید در عرصه قوانین و مقررات متجلی باشد هیچ تنگنایی وجود ندارد. اگر ما فقط در این مرحله که می خواهیم ساز و کارها را مشخص کنیم، به بیانات و دیدگاههای راهگشای امام(ره) اکتفا کنیم که متاسفانه مورد بی مهری قرار گرفته است، بسیاری از تنگناهای عملی مرتفع خواهد شد و ما می توانیم صاحب مقرراتی باشیم که بگوییم عادلانه، انسانی و فراگیر است.»
وی تصریح کرد:«نظرات امام(ره) در زمینه اجتهاد کارساز اسلامی، تاثیر زمان و مکان در این اجتهاد، لزوم بهره گیری از دستاوردهای تمدن بشری، لزوم توسعه و پیشرفت همه جانبه جامعه، تامین عدالت اقتصادی و اجتماعی، آزادی برای همه، نقش مصلحت در راهبردن نظام ، جایگاهی که خرد، آگاهی و کارشناسی انسان عاقل در تشخیص مصلحت دارد و مسائلی نظیر آنها به حد کافی به ما کمک می کند که برخوردار از نظامی باشیم که مقررات و ضوابط آن عادلانه، اخلاقی، منصفانه و انسانی، آنگونه که درخور شان یک جامعه پیشرفته است، باشد.»
رئیس دولت اصلاحات ادامه داد:« اصلاحات اگر سخنی دارد این است که آیا ما در این مسیر حرکت می کنیم و یا نمی کنیم؟ و اگر حرکت نمی کنیم، اشکال کار کجاست؟ چگونه می توان این اشکالات را رفع کرد؟»
سیدمحمد خاتمی تاکید کرد:«علاوه براین، حضور انبوهی از نیروهای مومن، عالم، آگاه، روشن بین و زمان شناس در حوزه ها و دانشگاهها و بخصوص حوزه های علمیه ما پشتوانه های بسیار مستحکمی برای اصلاحات و عرضه نظرات قوانینی است که در چارچوب آن یک جامعه انسانی عادلانه و برخوردار خواهیم داشت. از رسالتهای اصلاحات زمینه سازی برای بروز این نیرو تاثیرگذاری آن در عرصه حیات اجتماعی است.»
خاتمی در بخش پایانی صحبتهای تصریح کرد:«آنچه که مراد من از مردمسالاری است و معتقدم جنبش اصلاحات بر آن پا می فشارد و باید بفشارد. چند پایه، قوام و مقوم دارد که اگر آنها بودند، مردمسالاری هست و اگر آنها نبودند، مردمسالاری هم نیست؛ یکی اینکه در مردمسالاری قدرت متمرکز که ندارد و محور نظم اجتماعی است اگر مهار نشود، بالاترین فسادهارا به وجود می آورد، برآمده از رای و رضایت مردم و پاسخگو در مقابل آنان است. دوم اینکه مردم به عنوان قدرت منتشر که قدرت متمرکز نمایندگی از آنها را دارد، همواره ناظر بر رفتار و کارکرد قدرت متمرکز اند و از او مسئولیت می خواهند. سوم؛ می توان قدرت را بدون توسل به زور جابجا کرد.»
سید محمد خاتمی با بیان اینکه «می توان مقومات دیگری را هم برای مردمسالاری پیدا کرد»، گفت:«با این حال من فکر می کنم، سه محور مهم اینها بود که البته لوازمی هم دارد و بدون تحقق آنها این هدف اصلا محقق نمی شود. لوازم آن عبارتند از: آزادی اندیشه، آزادی بیان، آزادی اجتماعات و بخصوص آزادی انتقاد از قدرت متمرکز بدون اینکه هزینه ای داشته باشد.»


به گزارش روابط عمومی بنیاد باران، گزارش کامل سخنرانی خاتمی در دومین جلسه تبیین اصلاحات بدین شرح است:
، سید محمد خاتمی در ابتدا با یادآوری بحث جلسه گذشته خود گفت:«در آن جلسه به تبار اصلاحات و اینکه اصلاحات حرکتی در بستر خواست مشخص تاریخی ملت ماست، اشاره ای داشتم و این که ملت همواره در مدت بیش از یک قرن گذشته در جستجوی استقلال، آزادی و پیشرفت بوده و به هویت فرهنگی و تاریخی خود و عمدتا دین پایبند بوده و بالاتر از آن برای رهایی از درد های تاریخی دستش را بسوی دین دراز کرده است.»
وی ادامه داد:«همچنین عرض کردم که حرکت اصلاحی نماد این جریان تاریخی است و آن را در مطالبی که طی سالهای اخیر مطرح شده است، نباید خلاصه کنیم و اصلاحات در عین حال جهت دهنده این جریان تاریخی است و نیز در طول بیش از این یکصد سال مانند خود مردم مظلوم بوده است.»
رئیس بنیاد باران سپس در آغاز بحث خود با بیان اینکه در این جلسه می خواهد در خصوص «مردمسالاری سازگار با دین» که از فرازای مهم اصلاحات است، سخن بگوید، اظهار داشت:«وقتی می گوییم جامعه ما "نیازمند" و "خواستار" مردمسالاری است، یک توصیه کلی و خطابه سرایی نمی کنیم، بلکه بنده معتقدم که مردمسالاری یک تقدیر الهی و فرمان تاریخی برای جامعه ماست که برای ملت در این برهه خاص تاریخ صادر شده است و برآمده از وجدان بیدار و آگاه جامعه است و نیز مقتضای روح زمانه ماست.»
وی افزود:«دین هم وقتی می خواهد در عرصه حیات اجتماعی حضور به هم برساند، به نظر ما منطبق با این تقدیر الهی و نیاز زمانه و خواست وجدانی جامعه ماست و نه تنها مخالف آن نیست که موید و سازگار با آن است؛ البته به نحوی که اشاره خواهم کرد که دین را چگونه باید دید، تا این سازگاری را هم درک کرد.»
خاتمی با اشاره به اینکه «انقلاب اسلامی یکی از فرازهای بلند حرکت یک قرن گذشته است که با پیشنهاد جمهوری اسلامی به جای استبداد وابسته تحقیر کننده والایی خود را نشان داد»، تصریح کرد:«این پیشنهاد یک اتفاق ساده نیست و برای خوش آمدن این و آن و یا خدای نخواسته فریب افکار عمومی مطرح نشده است، بلکه این پیشنهاد دقیقا پاسخگوی خواست تاریخی جامعه ماست.»
رئیس مرکز گفتگوی تمدنها، یادآور شد:«خواست و آرمان شتاب گیرنده ای که صاحبان این انقلاب، یعنی مردم داشته اند و نشانه تدبیر و درایت رهبری انقلاب است که مانند خود مردم ، جز یک نظام مردمسالار را بر نمی تابید.»
رئیس جمهور سابق کشورمان با تاکید بر اینکه«اصلاحات بر مردم سالاری پافشاری می کند و خواستار شناخت و رفع موانع ذهنی و عینی آن در جامعه ما است»، اظهار داشت:«معتقدم که موفقیت یا ناکامی ملت و انقلاب و جریان اصلاحات را در میزان رسیدن به این هدف و یا دور شدن از آن باید جستجو کرد.»
اسلام اجتماعی؛ موید خواسته ها و اقتضائات تاریخی
خاتمی با این توضیح که در این جلسه می خواهد در اینجا اجازه می خواهد درباره دین بطور عام و اسلام بطور خاص و نسبتی که با مردم سالاری پیدا می کند، صحبت کند و بحث او بیشتر توصیفی است و نمی خواهد وارد مبانی و مباحث تئوریک شود، گفت:«در این بحث می کوشم تا تصویری روشن تر را که از منظر اصلاحات است بدست آورده شود.»
وی افزود:«اسلامی که ناظر به جنبه اجتماعی زندگی است، نمی تواند در مقابل این خواست و اقتضای تاریخی بایستد، بلکه بالعکس، موید آن است و بر جنبه های مردمسالارانه نظامی تاکید دارد که می خواهد سامان بخش جامعه باشد.»
رئیس جمهور سابق کشورمان با اشاره به اینکه «به حد وافر و کافی شواهد و دلایل محکم و متقن از سنت و سیرت پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم(علیهم السلام) وجود دارد که نظام مطلوب آنان و نظام مطلوب و کارساز اجتماعی جز با رضایت مردم مستقر نمی شود»، تاکید کرد که «رضایت و رای مردم» از پایه های اصلی مردمسالاری است.
خاتمی با طرح این پرسش که «دین در این عرصه چه نقشی دارد و چگونه باید آن را دید که با این امر تاریخی، اجتماعی و وجدانی جامعه ما سازگار باشد؟»، گفت:«همه می دانیم که رسالت مهم و غایی دین، پرداختن به نسبتی است که میان جان انسان وجان جهان، یعنی خدای حکیم قادر متعال برقرار می شود و باید بشود که برای درک این رسالت، رویکرد و کارکرد دین، توجه به عرفان مثبت اسلامی و شیعی و حکمت معنوی ما امر بسیار مهمی است و سرمایه سرشاری است که با آن می توانیم هم خودمان جایگاهمان را در هستی بیابیم و هم از آن طریق بتوانیم با تمدنها و فرهنگهای گوناگون گفتگوی موثر داشته باشیم.»
رئیس بنیاد باران ادامه داد:«اگر ما حتی به آن جنبه اسلام نپردازیم که توجه به حیات اجتماعی انسان دارد و فقط به همین وجهه دین، یعنی رابطه انسان و خدا و دغدغه ای که برای سرنوشت یک فرد انسان در عرصه هستی دارد، بپردازیم، بدون تردید ما می توانیم از همین وجهه دین استنباط کنیم که دین نمی تواند نسبت به جامعه بشری بی تفاوت باشد، بلکه خواستار جامعه ای مطلوب و برخوردار است.»
وی با اشاره به اینکه «در قرآن و سایر کتابهای آسمانی خداوند انسان را با عباراتی چون «ای انسان!»، «ای مردم!» و... خطاب می کند»، توضیح داد:«این مساله مهمی است و در واقع بینش دینی و الهی را نسبت به جایگاه انسان در عرصه هستی مشخص می کند؛ یعنی خدای منان، ادیان ابراهیمی و بخصوص اسلام، در این پهنه فوق العاده گسترده و پر ژرفا و شگفت انگیز هستی، از میان همه موجودات انسان را برمی آورد و او را مورد خطاب قرار می دهد.»
رئیس جمهور سابق کشورمان همچنین گفت:«این مساله در انسان شناسی اسلامی بسیار مهم است؛ یعنی انسان مخاطب به خطاب الهی می گردد و جان انسان از یک موجود فرد متفرد به شخص دارای شخصیت بالا که مورد خطاب الهی است، تعالی پیدا می کند.»
خاتمی با اشاره به تصریح خداوند مبنی بر اینکه انسان دارای «کرامت ذاتی - الهی» است، اظهار داشت:«در همین دیدگاه اسلامی، صرف نظر از جنبه اجتماعی دین فوری ترین و قطعی ترین نتیجه ای که می گیریم این است که این آئین با این بینش، نمی تواند تحمل کند که انسان-هرکس که باشد- مورد ستم و بدتر از آن، مورد تحقیر قرار گیرد و این آئین انسان را در عرصه اجتماعی عزیز، سربلند و دارای آزادی و اختیار می خواهد.»
توجه دین به شئون اجتماعی زندگی بشر
رئیس بنیاد باران با تاکید بر اینکه «جنبه دین منحصر به این جنبه معنوی متعالی فردی نیست»، گفت:«ما معتقدیم، دین به جنبه حیات اجتماعی و شئون جمعی زندگی بشر در همین جهان و طبیعت نیز توجه ویژه دارد. یعنی دستکم دین اسلام، انسان را به خود رها نکرده است که چگونه زندگی اجتماعی خود را شکل دهد، بلکه نسبت به این مساله حساسیت دارد و بی تفاوت نیست.»
وی تصریح کرد:«انبوه خطابات، توصیه ها و احکام قرآنی و احکام دینی و توصیه های عقلانی و شرعی و بخصوص اجتماعی نشان دهنده این است که دین و یا دستکم اسلام، نسبت به سرنوشت اجتماعی انسان بی تفاوت نیست؛ یعنی علاوه بر اعتلای جان آدمی که هدف غایی دین است، دین خواستار جامعه مطلوب، انسانی و برخوردار است و نسبت به این مساله موضع دارد و راه ما با توجه به مسائلی که توضیح داده شد، از همین جا از لائیسیته و سکولاریته جدا می شود.»
نگرانی سوء استفاده از دین در طول تاریخ
سیدمحمد خاتمی سپس به برخی اشکالات و نگرانی هایی که در این خصوص با طرح موضوعاتی چون«اگر دین می خواهد در عرصه اجتماعی زندگی انسان دخالت کند و بی تفاوت نیست، سوء استفاده هایی که در طول تاریخ از دین شده است و به نام دین انسان تحقیر شده است، حقوق آن زیر پا نهاده شده و سرکوب است، آیا نگران کننده نیست؟» و«آیا کسانی که به این نتیجه می رسند که برای اینکه انسان زندگی امن و آرامی داشته باشد، دین باید از عرصه حیات اجتماعی انسان خارج شود و فقط به جنبه فردی بپردازد، بخشی از آن به دلیل همین اشکالات و نگرانی ها نبوده است؟»، به این نگرانی ها از دیدگاه خود پاسخ گفت.
وی گفت:«دین مورد سوء استفاده قرار گرفته و این سوء استفاده یا از جهل و تعصب و ظاهر بینی و عادت زدگی کسانی بوده است که ادعای متولی گری دین را داشته اند و یا ناشی از خو و روش و منش خودکامگان مستبدی بوده است که از دین برای تحکیم استیلا و سلطه خود سوء استفاده کرده اند. این سوء استفاده ها وجود داشته است، اما من می خواهم بگویم که این مساله هیچ ربطی به حقیقت و جوهر دین ندارد، بلکه از دین سوء استفاده شده است.»
رئیس بنیاد باران ادامه داد:«به نظر ما که هم اکنون درباره اصلاحات صحبت می کنیم، دین خواستار به کارگیری خرد در همه عرصه ها است و پاسدار کرامت انسان و حقوق اساسی اوست. دین به تحول پذیری ذهن و زندگی انسان بر بستر تاریخ اذعان دارد و به تاثیر زمان و مکان در درک و تامین نیازهای تحول یابنده انسان اعتراف می کند و همه اینها با نگاه منصفانه نسبت به متن دین قابل استنباط و درک است.»
رئیس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها تصریح کرد:«اگر نظامی به نام دین مستقر شد و انسانی در متن آن نظام، با هر گرایش و عقیده ای از حقوق اساسی، حرمت و امنیت محروم شد، مطمئن باشید که آن نظام نسبتی با دین ندارد، ولو اینکه با غلیظ ترین عناوین دینی نیز تعریف و توصیف شود.»

عدالت و اخلاق؛ دو اصل محوری در دین
خاتمی در ادامه بحث خود به دو مقوله مهم «عدالت» و «اخلاق» که در دین نقش محوری دارند و مردمسالاری سازگار با دین، از دل این مقولات بیرون می آید، پرداخت.
وی اظهار داشت:«روشن است که عدالت از محوری ترین اصول و امور مورد دعوت پیامبران بوده است. عدالت در اینجا تنها یک فضیلت فردی نیست، بلکه علاوه بر آن به عنوان بنیان هستی که همه چرخ آفرینش براساس آن می چرخد و نیز به عنوان یک نهادی که نظام مطلوب اجتماعی درون آن شکل می گیرد، مطرح است؛ نگاه پیامبران به عدالت، از جمله پیامبر اسلام(ص) چنین نگاهی است؛ عدالت به عنوان یک نهاد و سازوکارهایی که نظم اجتماعی در متن آن سامان می گیرد و روابط اجزای آن جامعه را با یکدیگر تعیین می کند.»
خلاصه کردن عدالت در اقتصاد صدقه ای؛ جفا به عدالت الهی
رئیس جمهور سابق کشورمان با اشاره به اینکه نگاه ادیان الهی و اسلام نیزنسبت به عدالت اینچنین است، گفت:«اگر این عدالت به عنوان محور دین مطرح است، به نظر من در عرصه حیات اجتماعی، مردمسالاری ابزار مناسب شکوفا کردن عدالت که محور دعوت انبیاست، خواهد بود. من به همان معنی عام عدالت اکتفا می کنم که "دادن حق هر ذی حقی به او" است.»
وی سپس سه پرسش را مطرح کرد،«در عرصه حیات اجتماعی انسان حقی بالاتر از حق حاکمیت انسان بر سرنوشت خویش وجود دارد؟»،«در این عرصه راهی مناسب تر برای تامین این حق و احقاق آن از مردمسالاری سراغ دارید؟» و «آیا از دیدگاهی که دین و اسلام به عدالت دارد، بطور خیلی ساده مردمسالاری بیرون نمی آید؟»
سید محمد خاتمی با تاکید براینکه «عدالت اقتصادی بسیار مهم است و روشن ترین و بارزترین وجه بی عدالتی و یا عدالت در عرصه اقتصاد آشکار می شود» تصریح کرد:«اما بسیار جفاست که عدالت الهی و جوهری دین خدا را در عدالت اقتصادی و آن هم اقتصاد صدقه ای که بعضی از حکومتها به بهانه تامین این عدالت، همه آزادی ها و حق را از مردم می گرفتند و حرمتها را می شکستند، به بهانه اینکه لقمه نانی به مردم بدهند که آن را نیز نمی توانستند بدهند، خلاصه کنیم.»
رئیس بنیاد باران، یادآور شد که «عدالت خیلی وسیع تر از عدالت اقتصادی است و حقوقی که انسان دارد و به او باید داده شود تا عدالت تامین شود بسیار بالاتر از حقوق اقتصادی یک انسان است که دارد و باید تامین شود.»
رضایت افراد جامعه؛ شرط اخلاق
وی با تاکید بر اینکه «اخلاق از محورهای مهم دعوت انبیاست»، اظهار داشت:« جامعه ای اخلاقی است که منش و روش افرادش ناشی از بصیرت، انتخاب و اراده آزاد آنها باشد. هرجا اجبار و تحکم بود، در آنجا اخلاق نیست. در جامعه ای که جباریت بر او حاکم است، نشانی از اخلاق در آن نمی توان یافت. اخلاق تنها در جامعه ای خواهد بود که رفتار و روش و منش همه افراد –اعم از حاکمان و مردم- ناشی از رضایت باشد و همانطور که گفتم، رضایت از پایه های مهم مردمسالاری است.»
خاتمی افزود:«وقتی از عدالت و اخلاق صحبت می کنم، نمی خواهم به بیان کلی این مطالب اکتفا کنم، بلکه می گویم اگر این دو مورد مهم هستند، باید در قوانین و مقررات آن نظام نیز تجلی داشته باشد. نمی توان از عدالت و اخلاق دم زد، ولی در عمل تبعیض، بی عدالتی، فقر، فحشا، محروم شدن انسان و پرداختن هزینه برای تامین آزادی در جامعه وجود داشته باشد.»
رئیس بنیاد باران یادآور شد:«باید عدالت و اخلاق در قوانین و مقررات تجلی پیدا کند و به یک معنا به آن سخن استاد شهید مطهری برمی گردیم که "در صورتی جامعه عادلانه خواهد بود که عدالت و من می افزایم اخلاق در سلسله علل احکام و مقررات قرار گیرد".»
تاکید بر نظرات امام(ره) در برخورداری از جامعه ای پیشرفته
وی همچنین گفت:«اصلاحات در مقام عمل و برای تحقق این نگاه که از عدالت و اخلاق مردم سالاری بیرون می آید و عدالت و اخلاق باید در عرصه قوانین و مقررات متجلی باشد هیچ تنگنایی وجود ندارد. اگر ما فقط در این مرحله که می خواهیم ساز و کارها را مشخص کنیم، به بیانات و دیدگاههای راهگشای امام(ره) اکتفا کنیم که متاسفانه مورد بی مهری قرار گرفته است، بسیاری از تنگناهای عملی مرتفع خواهد شد و ما می توانیم صاحب مقرراتی باشیم که بگوییم عادلانه، انسانی و فراگیر است.»
وی تصریح کرد:«نظرات امام(ره) در زمینه اجتهاد کارساز اسلامی، تاثیر زمان و مکان در این اجتهاد، لزوم بهره گیری از دستاوردهای تمدن بشری، لزوم توسعه و پیشرفت همه جانبه جامعه، تامین عدالت اقتصادی و اجتماعی، آزادی برای همه، نقش مصلحت در راهبردن نظام ، جایگاهی که خرد، آگاهی و کارشناسی انسان عاقل در تشخیص مصلحت دارد و مسائلی نظیر آنها به حد کافی به ما کمک می کند که برخوردار از نظامی باشیم که مقررات و ضوابط آن عادلانه، اخلاقی، منصفانه و انسانی، آنگونه که درخور شان یک جامعه پیشرفته است، باشد.»
رئیس دولت اصلاحات ادامه داد:« اصلاحات اگر سخنی دارد این است که آیا ما در این مسیر حرکت می کنیم و یا نمی کنیم؟ و اگر حرکت نمی کنیم، اشکال کار کجاست؟ چگونه می توان این اشکالات را رفع کرد؟»
سیدمحمد خاتمی تاکید کرد:«علاوه براین، حضور انبوهی از نیروهای مومن، عالم، آگاه، روشن بین و زمان شناس در حوزه ها و دانشگاهها و بخصوص حوزه های علمیه ما پشتوانه های بسیار مستحکمی برای اصلاحات و عرضه نظرات قوانینی است که در چارچوب آن یک جامعه انسانی عادلانه و برخوردار خواهیم داشت. از رسالتهای اصلاحات زمینه سازی برای بروز این نیرو تاثیرگذاری آن در عرصه حیات اجتماعی است.»


خودکامگی؛ بدیل دموکراسی
رئیس بنیاد باران با بیان اینکه «وقتی ما بر دموکراسی و مردمسالاری پافشاری می کنیم و آن را از اصول اصلاحات و سازگار با معیارهای دینی می دانیم، اصلا به این معنا نیست که دموکراسی عیب و کاستی ندارد»، گفت:«در زمینه عیوب آن کتابها نوشته شده، بحثها شده و خود غربی ها و غیر غربی ها مسائلی را گفته اند، اما سخن من این است که اگر مردمسالاری عیب دارد، بدیل یا بدیلهای آن سر تا پا عیب هستند و همچنین با استمداد از دین به همان معنایی که گفتم، می توان بسیاری از عیبهای مردمسالاری های رایج را مرتفع کرد.»
وی در توضیح «بدیل مردمسالاری» اظهار داشت:«من جز "خود کامگی و جباریت"، بدیلی نمی شناسم که در آن بجای اینکه نسبت میان حاکم و محکوم رضایت و حرمت باشد، به تعبیر هگل نسبت آنها، نسبت خدایگان و برده است. از سوی دیگر، دموکراسی های نخبه گرا که در دوران قدیم غرب و در یونان وجود داشت هم دارای ظلم کثیر است و بخش قابل توجهی از جامعه از متن نظام دموکراتیک بیرون می ماند و نیز در دموکراسی های لیبرال و جدید که حداکثر سود را برای حداکثر مردم در نظر بگیرند بالاخره اقلیتی هم وجود دارد که سود آن نادیده گرفته می شود و یا ممکن است اینگونه شود.«
خاتمی افزود:«ضمنا این دموکراسی ها دچار بیماری "سود انگاری" شده اند که سود را بیشتر به سود مادی و حوزه این جهانی زندگی خلاصه می کند و بسیاری از نیازهای معنوی و والای انسان در آن نادیده انگاشته می شود و متاسفانه تجربه ای که امروز داریم، یعنی تحقق لیبرال دموکراسی های کنونی همزمان، همراه و مستلزم ایجاد نظام سلطه بین المللی شده است که بزرگترین ظلم ها را بر اکثریت مردم جهان اعمال کرده است. درست در همین جاست که دین می تواند چاره ساز باشد.»
رئیس جمهور سابق کشورمان تصریح کرد:«اگر ما مدلی از دموکراسی و مردمسالاری را که در آن سهم همگان در عرصه سرنوشت و مشارکت در نظر بگیریم که "کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته" است و نیز محور بودن حق، انصاف، عدالت و شفقت در متن آن لحاظ شود، ما می توانیم شاهد پدید آمدن نوعی مردمسالاری اخلاق گرا، انصاف مدار، عدالت محور و انسان دوست باشیم که نه فجایع نظام های جبار، خودکامه و تمامیت خواه را داشته باشد، نه عیوب دموکراسی های نخبه گرا را و نه خشکی، بی اخلاقی و احیانا بداخلاقی مدلهای جدید دموکراسی.»
وی با بیان اینکه «آنچه می گویم، توهم نیست، بلکه کاملا قابل دسترسی است»، اظهار داشت:«خوشبختانه ما تجربه ارزشمند جمهوری اسلامی را در پیشرو داریم و سند راهبردی آن یعنی قانون اساسی که به نظرم دارای حد نصابهای لازم از معیارهای مردمسالاری متناسب با زمان خواهد بود و همین امر فاصله انقلاب و نهضت اسلامی ما را با حرکتهایی که احیانا به نام دین در دنیا صورت گرفته است و هیچ نسبتی با حقوق انسان، بشر، پیشرفت، آزادی و آبادی ندارد نشان می دهد.»
پایه ها و لوازم مردمسالاری
خاتمی در بخش پایانی صحبتهای خود توضیحاتی در خصوص مردمسالاری را ارائه کرد.
وی گفت:«مردمسالاری از قدیم مطرح بوده است، اما در گذشته به عنوان یک نظام مطلوب در نظر فیلسوفان بزرگ عالم نبوده است و تنها در دوره جدید است که مردمسالاری که البته تفاوتهایی هم با مردمسالاری قدیم دارد، به عنوان مناسب ترین شیوه زندگی و انسانی ترین راهکار تنظیم امور اجتماعی مطرح شده است که این یکی از دستاوردهای بزرگ و بسیار مبارک تاریخ اجتماعی و فکری انسان است.»
رئیس جمهور سابق کشورمان تصریح کرد:«آنچه که مراد من از مردمسالاری است و معتقدم جنبش اصلاحات بر آن پا می فشارد و باید بفشارد. چند پایه، قوام و مقوم دارد که اگر آنها بودند، مردمسالاری هست و اگر آنها نبودند، مردمسالاری هم نیست؛ یکی اینکه در مردمسالاری قدرت متمرکز که ندارد و محور نظم اجتماعی است اگر مهار نشود، بالاترین فسادهارا به وجود می آورد، برآمده از رای و رضایت مردم و پاسخگو در مقابل آنان است. دوم اینکه مردم به عنوان قدرت منتشر که قدرت متمرکز نمایندگی از آنها را دارد، همواره ناظر بر رفتار و کارکرد قدرت متمرکز اند و از او مسئولیت می خواهند. سوم؛ می توان قدرت را بدون توسل به زور جابجا کرد.»
سید محمد خاتمی با بیان اینکه «می توان مقومات دیگری را هم برای مردمسالاری پیدا کرد»، گفت:«با این حال من فکر می کنم، سه محور مهم اینها بود که البته لوازمی هم دارد و بدون تحقق آنها این هدف اصلا محقق نمی شود. لوازم آن عبارتند از: آزادی اندیشه، آزادی بیان، آزادی اجتماعات و بخصوص آزادی انتقاد از قدرت متمرکز بدون اینکه هزینه ای داشته باشد.»
رئیس بنیاد باران در نتیجه گیری بحث خود با اشاره به اینکه وقتی که آن مقومات و این لوازم متحقق شد، زمینه رشد همه جانبه جامعه فراهم می آید، اظهار داشت:« البته اگر مردمی با رعایت این امور و بخاطر رعایت اعتقادات، مصالح و شرایط تاریخی گفتند که می خواهیم ملاکهای دینی و ارزشی در جامعه و نظام حاکم باشد، هیچ منافاتی با دموکراسی ندارد، مگر اینکه دموکراسی را مساوی با یک مصداق، یعنی لیبرال دموکراسی بدانیم که در شرایط و تاریخ دیگر تحقق پیدا کرده است و دموکراسی سازگار با دین مصداق دیگری است که مورد توجه اصلاحات بوده و هست.»
وی ادامه داد:«البته من معتقدم که استقرار دموکراسی در یک جامعه استبداد زده که همه حاکمانش، نخبگانش و مردمش بر روی یک زمین لرزنده حرکت می کنند و در موقعیتی که هر لحظه امکان غلتیدن این سه بخش به ورطه وحشتناک استبدادگری و استبداد پذیری وجود دارد، بسیار دشوار است.»
سید محمد خاتمی خاطر نشان کرد:«هدف اصلاحات یکصد سال گذشته چنین نظامی است و اصلاحات نیز امری تدریجی، مستمر و مقاوم است و باید بتواند که مردم و حاکمان را قانع کند که مناسب ترین، پرفایده ترین و کم هزینه ترین روش برای زندگی، زندگی مردمسالارانه و نظام مردمسالاری است که خوشبختانه از درخواستهای مهم اصلاحات و انقلاب اسلامی بوده است و معتقدم که قانون اساسی ما حد نصابهایی درخوربرای استقرار چنین نظامی را دارد و در جلسه بعد نیز در این خصوص و لزوم و چرایی پایبندی به قانون اساسی خواهم پرداخت.»
گفتنی است؛ سومین و آخرین جلسه تبیین مبانی نظری اصلاحاات در روز سه شنبه 12 آذر ماه برگزارخواهد شد.



   . ،   .
سید محمد خاتمی در سومین نشست تبیین مبانی نظری اصلاحات؛از جمله اموری که در قانون اساسی ما برجستگی دارد، میزان بودن رای ملت است
۱۵ آذر ۱۳۸۷

در سومین نشست ویژه بنیاد باران که در جهت تبیین مفاهیم نظری اصلاحات با حضور رییس و اعضای بنیاد باران و شمار زیادی از فعالان سیاسی، جمعی از روحانیون، اساتید دانشگاه و دانشجویان، محققان، روشنفکران، هنرمندان و روزنامه نگاران در محل دائره المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد، حجت الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی به ادامه بحث خود پیرامون این موضوع پرداخت:در قانون اساسی به درد مزمن استبدادزدگی توجه شده است/پایبندی اصلاحات به قانون اساسی، به عنوان مبنای نظم اجتماعی است/از مزایای انقلاب اسلامی این بود که خیلی زود صاحب قانون اساسی شد/قانون اساسی مطلوب قانونی است که مورد رضایت و رای مستقیم یا غیر مستقیم مردم باشد/تلاش برای تحقق اهداف قانون اساسی یک عمل مقدس و از مهم ترین رسالتهای اصلاح گری است/ بشریت در دنیای جدید به این نتیجه رسید که حکومتها باید دارای حد و حدود باشند و مردم هم دارای حقوق هستند/ رعایت اسلام بدین معنا نیست که جمهوری را تبدیل به شیوه های الیگارشی، اریستوکراسی و یا حکومتهای توتالیتر کند


باران:

رییس جمهور سابق کشورمان در ابتدای سخنان خود، با اشاره به فرارسیدن ماه ذی الحجه گفت: امیدوارم، خداوند همه ما را موفق بدارد که هم از آنچه در ماه ذی الحجه گذشته است درس بگیریم و هم از زمینه های مناسبی که خداوند برای بهره گیری از آسمان برای ما فراهم آورده است و همه ما را به عنوان فرد و جامعه موفق کند که همواره در جهت اصلاح درون و برون و جامعه خویش تلاش کنیم .
خاتمی با اشاره به مبانی اصلاحات افزود: یکی از محورهایی که بر آن تاکید مستمر صورت گرفته بیشتر متعلق به این دوره و متناسب با شرایط آن است؛ پایبندی اصلاحات به قانون اساسی و اهتمام به آن و باور به اهمیت آن به عنوان مبنای نظم اجتماعی است که اصلاحات به لزوم حرکت در چارچوب آن باور دارد و به خصوص بر این نکته تاکید می کند که بیش و پیش از همه لازم است که حاکمان جامعه همیشه و همه جا قانون اساسی را رعایت کنند. وی تاکید کرد: البته این بدان معنا نیست که قانون اساسی وحی منزل و متنی جاودانه است که هیچ عیب و کاستی ندارد؛ قانون اساسی هم یک امر بشری است و همه امور بشر نسبی است و باید در زمان و مکان خودش مورد بررسی قرار گیرد و در ارزیابی آن به محدودیتهایی به ذهن و زندگی انسان – چه دانشمندان و چه غیر آنها- باید توجه داشت.
سید محمد خاتمی با بیان اینکه همچنین می دانیم که گذشت زمان منشاء تحولات بزرگی در جان و جهان انسان است، اظهار داشت: جان انسان در همه لحظات یکسان نیست و جهان هم ثابت نمی ماند و مسائل و موضوعاتی که در طول تاریخ پیش می آید متفاوت است و این تحول امری دائمی و همیشگی است.
وی گفت: انسان اهل آزمون و خطاست و برای تدبیر و پیش برد کارهایش فکر می کند، برنامه ریزی می کند، تجربه می کند و ضمن تجربه متوجه کمی ها و کاستی ها می شود و نکات بهتر و مناسب تری به ذهنش می رسد و یک انسان متعادل، انسانی است که ذهن و زندگی اش دائما در حال تکامل است و دائما هم در تصمیمات و آنچه که انتخاب کرده تجدید نظر می کند.
خاتمی ادامه داد: خوشبختانه در قانون اساسی ما هم به این مساله توجه شده و اصل ترمیم پذیری قانون اساسی به رسمیت شناخته شده است. البته اکنون فقط به مباحث نظری و ظرفیتهایی که قانون اساسی دارد، اشاره می کنم و کاری به آنچه که رخ داده و یا می دهد، ندارم. بخصوص اگر به گفته حکیمانه امام(ره) در بهشت زهرا(س) توجه داشته باشیم که در باب قانون اساسی مشروطیت گفته اند و آن را تصمیم پدران ما دانسته بودند که برای خودشان تعیین تکلیف نموده اند، ما انسانهای دیگر و در زمان دیگری هستیم و آن نسل حق ما را در تصمیم گیری مجدد از بین نبرده است.
وی در ادامه گفت: این مساله بسیار مهم و مبتنی بر یک اصل بسیار مهم تر است که انسان بر سرنوشت خویش حاکم است و همه نسل و عصری باید با آگاهی و اراده خودش تصمیم بگیرد.اینها همه نشان دهنده این است که قانون اساسی امری بشری و اصلاح پذیر است و حق همه افراد است که در این زمینه فکر کنند و تصمیم بگیرند. اما این امر به معنای عدم توجه و اهتمام عملی به قانون اساسی نیست.آقای خاتمی تاکید کرد: نمی توان جامعه را به حال خود رها کرد و با بوالهوسی نسبت به نظام جامعه و انتظام عمومی برخورد کرد و اجازه داد که جامعه در یک آشفتگی و نابسامانی فرو افتد.
رییس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها با اشاره به بحث خود در این نشست درباره بعضی مباحث نظری و ظرفیت های قانون اساسی، این قانون را در دنیای جدید مبنای نظم دانست و اهتمام به مبنای نظم را به خصوص اگر معیارهای صحیح در آن رعایت شده باشد ،بسیار حا یز اهمیت خواند.
سید محمد خاتمی گفت: همه می دانیم که قانون اساسی که «مشروطیت» هم ترجمه آن است و دلالت بر این نکته دارد که حکومت، حکومت مشروط است و نه مطلق. این قانون اساسی یک پدیدار پدیده وجدید و متعلق به دنیای مدرن است؛ مثل بسیاری از امور حقیقی و اعتباری دیگر که تعلق به دنیای جدید دارد و در قدیم وجود نداشته و مورد توجه نبوده است. وی افزود: اما این پدیده از سوی همه عقلای عالم پذیرفته شده است. در عالم اسلام در بیش از یک سده گذشته، این پدیده مورد تائید عالمان و فقهای بزرگ و برجسته که دارای روشن بینی و زمان شناسی هم بودند و همچنین متفکران دیگر، قرار گرفته است و در طرح تحول اجتماعی وجود قانون اساسی مبنای نظر و عمل این بزرگان و نخبگان جوامع اسلامی و غیراسلامی بوده است. خاتمی با بیان این مطلب که به جز حرکتهای متحجر، خشن و عادت زده که بجای ارزشهای الهی و دینی، عادتهای خود را می پرستند و در روابط اجتماعی به هیچ عاملی جز زور و خشونت نمی اندیشند و مصیبتهایی بزرگی را برای ما و از جمله در عالم اسلام بوجود آورده اند، گفت: همه روی این اصل که مبنای نظم قانون اساسی باشد، تقریبا بصورت اجماعی اتفاق داشته اند و همه عقلای عالم نیز آن را پذیرفته اند.
رئیس دولت اصلاحات تاکید کرد: طبعا اصلاحات هم نمی تواند بر اهمیت قانون اساسی برای انتظام امور و راهبرد جامعه تکیه نداشته باشد. ملت ایران هم افتخار دارد که در مرحله اخیر حیات تاریخی و اجتماعی خود، دو بار تجربه تدوین و مبنا قرار دادن قانون اساسی را داشته است؛ آن هم با اعمال روش های دموکراتیک ، یکی دردوران مشروطیت است و دوم در جریان انقلاب اسلامی که منجر به تاسیس جمهوری اسلامی و تصویب قانون اساسی فعلی ما شد.
وی ادامه داد: آنچه در قانون اساسی به معنای جدید آن اهمیت دارد و از شاه بیتهای قانون اساسی به معنای جدید و مورد قبول آن است، اینکه قدرت و حکومت دارای حد و حدود است و فرد انسان و جامعه انسانی دارای حقوق و بخصوص حقوق اساسی است که این مورد دوم نیز در دنیای جدید مطرح شده است. خاتمی گفت: این امر تفاوت بنیادی عالم قدیم را با عالم جدید نشان می دهد. اگر در دنیای قدیم اینگونه ابراز می شد که هرجا قدرت هست، حق هم هست و حق هم مطلق است و مردم در زندگی اجتماعی تکلیفی جز اطاعت ندارند، اما بشریت در دنیای جدید به این نتیجه مبارک رسید که حکومتها باید دارای حد و حدود باشند و مردم هم دارای حق و حقوق هستند. البته با رجوع به متون ادیان الهی و بخصوص اسلام، ما می توانیم این معیارها را پیدا کنیم، ولی در دنیای جدید این مسائل بطور روشن تری بیان شده است.
این اندیشمند معاصر اظهار داشت: از سوی دیگر، قانون اساسی در دنیای جدید که ما هم در جریان حرکت 150-200 ساله خود، آن را پذیرفته ایم و مورد تائید پیشوایان دینی بزرگ و روشنفکر ما هم قرار گرفته است مبنای یک پدیده جدید دیگر ، یعنی «قرارداد اجتماعی» است. خاتمی افزود: ما اگر به حاکمیت انسان بر سرنوشت خویش اعتراف داریم، نظم اجتماعی که باید مستقر باشد، باید مبتنی بر توافق و رضایت یا به تعبیر امروز قرارداد اجتماعی باشد و قانون اساسی همان سندی است که مورد توافق اجتماعی است. به همین دلیل، قانون اساسی مطلوب قانونی است که مورد رضایت و رای مستقیم یا غیر مستقیم مردم باشد. بطوری که از آن استنباط شودکه این قانون اساسی سند قراردادی است که مورد توافق است و نیز بر اساس آن قانون میان حکومت و جامعه قرار داد منعقد شود که هرکس چه کاری باید انجام دهد.
وی با اشاره به فرآیند تصویب قانون اساسی در جمهوری اسلامی تصریح کرد: از مزایای انقلاب اسلامی که در مقایسه با سایر انقلابها مزایای زیادی دارد، این بود که خیلی زود صاحب قانون اساسی شد، آن هم به این صورت که مردم خبرگان برجسته خود را انتخاب کردند تا قانون اساسی را تدوین کنند. اگر در همین حد هم بود، معیارهای دموکراتیک رعایت شده بود، زیرا اکثر منتخبان مردم قانون اساسی را تصویب کرده بودند و طبعا مورد رضایت مردم نیزبود؛ اما علاوه براین، بخصوص با اصرار شدید حضرت امام(ره) همین سند که مصوب نمایندگان منتخب مردم بود باز هم به همه پرسی گذاشته شد و یکبار دیگر، مردم مستقیما به آن رای دادند. خاتمی گفت: آیا این مساله نشان دهنده این نیست که واقعا میزان رای ملت است؟ و آیا باز هم می توانیم بگوییم که رهبر انقلاب و یا پیشوایان نهضت، برای فریب مردم از رای آنان استفاده کردند؟ یا اینکه خیر، رای مردم و بخصوص رای مستقیم آنها، بالاخص در اموری که به اساس نظم و انتظام جامعه مربوط می شود، اهمیت فوق العاده دارد؟
وی درباره «چرایی اهتمام اصلاحات به قانون اساسی» گفت: اولا؛ قانون اساسی مبنا و بنیاد نظم اجتماعی است و چیزی که چنین موقعیت و نقشی را دارد، نمی تواند لحظه به لحظه و در دوره های کوتاه دستخوش تغییر و تحول شود. این مساله یعنی، به هم زدن اساس نظم و انضباط جامعه و گرفتار کردن آن به یک ناامنی و عدم آرامش، آشفتگی و نابسامانی . دوم؛ من معتقدم، قانون اساسی ما حد نصابهای لازم را برای تامین خواست تاریخی ملت دارد که اصلاحات نیز بر آن، تاکید بسیار دارد. سوم؛ همین قانون اساسی دارای زوایا و ظرفیتهایی است که یا اصلا مورد غفلت قرار گرفته، یا اهتمام چندانی نسبت به آن نشده و یا حتی در مقام ادعای عمل به آن، به نظر ما رفتار و روش درستی اتخاذ نشده است. آقای خاتمی تاکید کرد: این ظرفیتها و زوایا معطل مانده است، یا کامل انجام نگرفته است. وقتی می گوییم، به قانون اساسی پایبند هستیم، به این زوایا هم نگاهی داریم. مگر بعد از 18 سال نبود که اصول مربوط به شوراها که معطل مانده بود، در کشور مورد توجه قرار گرفت؟ و واقعا هم منشاء تحول بزرگی شد.
وی در بیان آخرین مورد چرایی اهتمام اصلاحات به قانون اساسی اظهار داشت: آنچه در این مرحله بسیار مهم است و اصلاحات هم روی آن تاکید می کند، یافتن راهکارهای مناسب برای مبنای عمل قرار گرفتن قانون اساسی است. اینکه قانون اساسی نوشته شود و دم از آن زده شود و در عمل مورد توجه افراد، نهادها و گروهها واقع نشود و نقض شود و حتی عمل خلافی به نام قانون اساسی انجام شود مشکل را حل نمی کند. رئیس سابق قوه مجریه تاکید کرد: ما باید راهکارهایی را پیدا کنیم که اگر به قانون اساسی پایبند هستیم، چگونه توسط همه و بخصوص حاکمان مراعات شود و چارچوب عمل در جمهوری اسلامی قرار گیرد. به عبارت دیگر، ما چکار کنیم که اختیارات و تکالیف حقیقی، منطبق با اختیارات و تکالیف حقوقی باشد؟ یعنی حقوق و تکالیف هر فرد در چارچوب قانون باشد و شاهد این نباشیم که در بعضی جاها، اختیارات و تکالیف خارج از قانون باشد، بلکه همسان باشند.
سید محمد خاتمی در ادامه اظهارات خود گفت: از جمله اموری که در قانون اساسی ما برجستگی دارد، همان میزان بودن رای ملت است و اینکه هر قدرتی که به رسمیت شناخته شده است، برآمده از رضایت مردم است و در عین حال، در همه جا تحت نظارت مستمر -مستقیم یا غیر مستقیم- ملت قرار دارد و این قدرتها در مقابل مردم پاسخگو هستند و دولت به معنی عام کلمه دارای حدودی مشخص است و مردم نیز دارای حقوق اساسی مشخصی هستند. وی تصریح کرد: بنده فکر می کنم که با توجه به همه شرایط تاریخی و اجتماعی، همین قانون اساسی ساز و کار تحقق خواست تاریخی ملت، یعنی استقلال، آزادی و پیشرفت و ایجاد و بسط بستر همه آنها یعنی عدالت را فراهم آورده است.
به گزارش روابط عمومی بنیاد باران ؛وی با اشاره به اینکه با توجه به اینکه انقلاب ما، انقلاب اسلامی است و اکثریت مردم مسلمان هستند و غیر مسلمانها نیز به نوعی پذیرفته اند که در چارچوب یک نظام سازگار با اسلام زیست کنند، اظهار داشت: طبیعی است که در قانون اساسی و باور ما، معیارها و میزانهای دینی و اخلاقی در نظام هم باید رعایت شود و همانطور که قبلا اشاره کردم، با مردمسالاری منافاتی ندارد.
سید محمد خاتمی تاکید کرد: نظام مورد نظر ما که در قانون اساسی هم آمده است، عبارت از «جمهوری اسلامی» است. یعنی در میان همه اشکال و نظام های موجود و یا ممکن، آنچه پیشنهاد و پذیرفته شده است، جمهوری اسلامی است. در آستانه انقلاب وقتی از امام(ره) سوال می شد که مراد شما از جمهوری اسلامی چیست؟ ایشان به صراحت پاسخ می دادند که به همان صورتی که شما غربی ها دارید و در دنیا رایج است. البته به این دلیل که جامعه اسلامی است و ما معتقدیم که اسلام، قادر به اداره زندگی است و منافاتی هم با پیشرفت ندارد و اسلامی که ما می بینیم، حقوق اساسی و شهروندی همه کسانی که در متن آن زندگی می کنند- اعم از مسلمان و غیر مسلمان- رعایت می شود، براین اساس ملت ما خواستار این است که در این جمهوری، به معنایی که در دنیا وجود دارد، موازین اسلامی هم رعایت شود.
خاتمی ادامه داد: مطمئنا مراد از حکومت اسلامی که در انقلاب مطرح شد و در قانون اساسی آمد، نوعی «اریستوکراسی» نیست و بدتر از آن نوعی «الیگارشی» نیست و بدتر از آن دو، «استبدادی که رنگ دین گرفته باشد» نیست. وی تاکید کرد: در بیان امام(ره) و پیشوایان جامعه نه تنها مسائلی سازگار با این موارد نیست، بلکه کاملا در مقابل آنهاست. در واقع رعایت اسلام بدین معنا نیست که جمهوری را تبدیل به شیوه های الیگارشی، اریستوکراسی و یا حکومتهای توتالیتر و تمامیت خواه کند و چنین چیزی مورد نظر نبوده و در قانون اساسی هم، چنین نیست.
رییس جمهور سابق کشورمان گفت: اگر درد مزمن جامعه ما استبداد و استبدادزدگی است، که چنین است، من معتقدم، در قانون اساسی ما به این درد توجه شده و برای درمان آن چاره اندیشی شده است. حکومت از مردم است و در برابر آنان مسئول است، تفکیک قوا پذیرفته شده است، نهادها و تاسیسات مهارکننده و نظارت کننده به نحوی در آن تعبیه شده است- البته شاید گفته شود، بهتر از این هم می توانست باشد، ولی اصل این مساله واقعا رعایت شده است- و ساز و کارهایی در آن رعایت شده که حاوی موانع خواستهای ملت را از سر راه بردارد.
وی ادامه داد: مهم این است که روح این قانون در جامعه ما در همه ابعاد جاری و ساری شود و یا اگر نمی شود، چه باید کرد که اتفاقا یکی از بزنگاههای که اصلاحات مورد نظر ما باید به آن توجه کند، این قسمتهاست و نه اینکه از قانون اساسی بوالهوسانه عبور کنیم و مبنای نظم در جامعه را از بین ببریم.
سید محمد خاتمی با اشاره به اصل ولایت فقیه گفت: نکته دیگر که در اذهان مطرح بوده است، اینکه در مجلس خبرگان قانون اساسی نظریه معروف فقهی امام(ره)، یعنی ولایت فقیه طرح و تصویب شد و به عنوان یکی از اصول قانون اساسی ما مورد تائید قرار گرفت و در رفراندوم هم به آن رای داده شد. خاتمی تاکید کرد: ولایت فقیه یک اصل مورد اهتمام و احترام قانون اساسی است و رهبر در این نظام دارای جایگاه بسیار مهمی است و اختیارات فراوانی دارد. البته به همان میزان که این اختیار دارد، شرایط این مقام نیز سخت تر و بیشتر است. اما طبق همین قانون اساسی، آن معیارها و ضابطه هایی که در مورد مردم سالاری لازم است و در قانون اساسی ما هست، این اصل آنها را نقض نمی کند.
وی در تبیین جایگاه رهبری ادامه داد: رهبری مقامی است که فعلیت مقام او و یا به تعبیر امام(ره) نفاذ حکم او، مبتنی بر رای و رضایت مردم است. یعنی رهبر منتخب مردم است، هرچند که در قانون اساسی قبلی یکی از راههای استقرار نهاد رهبری رای مستقیم مردم بود. یعنی اگر مردم بخواهند، رهبری تحقق پیدا می کند که در اصلاح قانون اساسی این محور حذف شد و امر فقط به خبرگان واگذار شد، و به نظر من قانون قبلی با معیارهای دموکراتیک سازگارتر بود. ولی در عین حال حذف این قسمت نقض جنبه دموکراتیک نظام نیست.
خاتمی گفت: مجلس خبرگانی که رهبر را تعیین می کند، موجودیت و مشروعیت خود را از رای مردم می گیرد و به نمایندگی از آنها و اعمال کارشناسی دقیق رهبر را تعیین می کند. در اینجا هم به تعبیری از حضرت امام(ره) تمسک می جویم که می فرمایند، چون رهبر مورد انتخاب و قبول خبرگان است و آنها مورد انتخاب مردم، قهرا آنکه مورد نظر خبرگان است، مورد نظر و رضایت مردم هست و علیهذا حکم او نافذ است. وی افزود: یعنی رهبری چون مورد قبول مردم قرار گرفته، می تواند اعمال رای کند که مساله ای خدشه ناپذیر است و چقدر میان این نظر و آن شبه نظر و توهم که مردم را هیچ کاره می داند، رهبر را فراتر از قانون می داند و مشروعیت حکمرانی رهبر را مشروط به رای و رضایت مردم نمی داند، فاصله وجود دارد. پس یکی از پایه های دموکراسی که رای و نظر مردم است و هیچ مقامی بدون رای مردم مستقر نمی شود، در اینجا محقق است.
خاتمی در ادامه این موضوع گفت: کار خبرگان با تعیین رهبر به پایان نمی رسد، بلکه این نهاد موظف به نظارت مستمر بر رهبری و نهادهای زیر نظر اوست و در این مورد خبرگان باید به مردم پاسخگو باشد. وی افزود: رهبر فقط در مقابل خدا مسئول نیست، گرچه در هر نظامی که نسبت با خدا دارد، هر انسانی در مقابل خدا مسئول است و هرکس موقعیت بالاتری داشته باشد، این مسئولیتش بیشتر است. اما فقط این نیست، بلکه مستقیما در برابر مردم و بویژه نهاد مردمی خبرگان پاسخگوست. یعنی اختیار بدون مسئولیت، در این نظام پذیرفته شده نیست. خاتمی تاکید کرد: مجلس خبرگان هر گاه در بررسی های خود فقدان شرایط و یا تغییر شرایط عقلی، عرفی و شرعی را احراز کند و یا تغییری در روش و منش رهبری بیابد که با معیارهای مورد نظر سازگار نیست، می تواند و بلکه باید او را عزل کند. در اینجا نیز تعبیر امام(ره) تعبیر جالبی است که می فرمایند، اگر رهبر دیکتاتوری، گناه و بی تقوایی کند، بلافاصله و خود به خود عزل است.
به گزارش روابط عمومی بنیاد باران ؛رئیس جمهور سابق کشورمان ادامه داد: در شرایط رهبری، تنها علم، عدل و تقوا مطرح نیست. علاوه بر آن، زمان شناسی، درک مصالح اسلام و جامعه، تدبیر و تدبر و نظایر اینها در نظر گرفته شده است. به خاطر همین شرایط هم بود که قید مرجعیت از رهبری حذف شد. این مساله هم که خبرگان رهبر را می توانند عزل کنند، تنها به این ملاک نیست که آیا علم و تقوا کم شده و یا وجود نداشته، بلکه تدبیر و تدبر هم مهم است. البته اینکه در آئین نامه مجلس خبرگان محدود شده است که طیف خاصی می توانند در انتخابات ان شرکت کنند و بسیاری از کارشناسان مومن و کارآمد از نامزدی و عضویت در مجلس خبرگان محرومند؛ به خاطر اشکال در روش قانونی عادی است که از جمله توصیه های اصلاحات، تجدید نظر در این زمینه هاست.
خاتمی تاکید کرد: بنابراین در همین قانون اساسی، اگر هم عیب و نقصی داشته باشد، هم جنبه های دینی و شرعی رعایت شده است و هم به لحاظ ملاکهای نظری دموکراسی، ناقض معیارهای یک نظام مردمی، قابل پیشرقت، آزاد و آباد که حقوق اساسی مردم در آن رعایت شده، نیست.
وی گفت: آنان که دغدغه دینی دارند، می توانند مطمئن باشند که این قانون اساسی با اصول و مبانی دین ناسازگار نیست و انان که جنبه های دموکراتیک جامعه را مهم می دانند و مردمسالاری را چاره دردهای تاریخی ما می بینند، با توجه به شرایط کنونی و مقتضیات زمان ما، می توانند و لازم است که بر این قانون اساسی پافشاری کنند و آن را مبنای نظم قرار دهند. خاتمی تاکید کرد: آنچه هم که همه و بخصوص در اصلاحات باید به آن توجه کنیم، این است که این قانون مراعات شود .
رییس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها در ادامه گفت: ما یکبار در انقلاب مشروطه قانون اساسی داشتیم و سالها برای حاکمیت آن مبارزه ها شد و هزینه های فراوانی داده شد. متاسفانه خیانت داخلی، توطئه بیگانگان، بی تجربگی و یا احیانا انحراف روشنفکران و نخبگان جامعه- اعم از دیندار و غیر دیندار- و عدم تشخیص اولویت ها سبب شد که از دل مشروطیت ما، یکی از نفس گیرترین دیکتاتوری ها دربیاید که هم دین ستیز بود و هم آزادی سوز، تا اینکه به برکت انقلاب اسلامی و مبارزات طولانی ملت، ما صاحب قانون اساسی دیگری شدیم که این بار عنوان حکومت را از سلطنت مشروطه به جمهوری اسلامی تبدیل کرد. که دستاورد بسیار بزرگی است.
خاتمی با تاکید بر اینکه قانون اساسی که این مراحل را طی کرده، می تواند بسیاری از مشکلات را حل کند و مسیر درست کمال جامعه را با توجه به شرایط زمان، مکان، اقتضائات و اولویت ها تعیین کند و اصلاح طلبی بر اینکه این قانون مبنا باشد، تاکید می کند و حرکت در چارچوب آن را لازم می داند، گفت: نمی توان با توهم زدگی و رویا گرایی این پایه را سست کرد و جامعه را در معرض تخریب و تهدید قرار داد و همه کسانی که دلسوز اسلام، انقلاب و ایران هستند، باید بر این مساله تکیه داشته باشند. اصلاحات نیز با روشن بینی و رعایت همه جوانب باید بکوشد تا جامعه را در برابر نقض قانون اساسی و تضعیف نهادهایی که جامعه را به استقلال، آزادی و پیشرفت می رساند، بایستد.
وی تاکید کرد: تلاش برای تحقق اهداف و موازین قانون اساسی به نظر من یک عمل مقدس و یکی از مهم ترین رسالتهای اصلاح گری است. اگر چنین شد و ما به این نتیجه رسیدیم که قانون اساسی مبنای نظم و عمل هست و در عمل هم پیاده شد، مجال برای بحث های تئوریک به فراوانی ایجاد خواهد شد.
خاتمی ابراز امیدواری کرد: اگراین اصول و معیارهای مورد نظر اصلاحات در جامعه بسط یابد، می تواند کارساز شود و با یک عمل سنجیده می توانیم در مسیر مناسب جامعه حرکت کنیم و البته نیازمند تشکیل کارگروههایی از زبدگان و کارشناسان آگاه هستیم تا از متن این اصول، رویکردهای اساسی و راهبردهای مهم در این شرایط زمانی را استخراج کنیم. خاتمی تاکید کرد: این امر اصلا منوط به اینکه فردی یا بخشی از اصلاحات در قدرت باشد، نیست. اصلاحات به یک لحظه تعلق ندارد و متعلق به کل تاریخ و جامعه ماست و اگر باور داریم که این راه، راهی کم هزینه و پرفایده است، باید برای هموار کردن این راه، برداشتن موانع و تبدیل معیارها به روح حرکت بخش در جامعه تلاش کنیم. گرچه معتقدیم که آنها در روح جامعه وجود دارند و باید سعی کنیم تا از متن فطرت و وجدان پاک جامعه به مرحله خودآگاهی آنها برسانیم که اگر این خودآگاهی حاصل شد، خود مردم پاسدار منافع و حقوق خود و پشتیبان اصلاحات خواهند بود.
بر اساس گزارش روابط عمومی بنیاد باران در ادامه این جلسه چند تن از حضار دیدگاه های خود را مطرح کردند و سپد محمد خاتمی به تشریح سخنان خود پرداخت و افزود :بزودی مطالب گفته شده طی سه جلسه گذشته به صورت تدوین شده و مکتوب ارایه خواهد شد .



   . ،   .
http://www.webneveshteha.com
http://www.baran.org.ir/?



 
ثبت نظر
نام :  
شهر :  
ایمیل :    
   
کد امنیتی :
تایپ کد امنیتی :    
 
 
وبلاگ  |  زندگینامه  |  پیشینه کاری   |  پروژه کیش   |  دیدگاهها   |  فعالیتهای فرهنگی اجتماعی   وب سایت   لینک ها
© 2009 YazdanPanah.com       Hosted by CyberPersia.com